DisamajiKahitari

"कुठे न्यायची सोय नाहीये तुला !"

2011-12-13T13:07:00.001-08:00

घंटेचे टोले झाले.

शाळा सुटली.

वर्गा वर्गा मधून मुलांचे थवे बाहेर पडले.

कोणी रिक्षावाल्या काकांच्या मागे पळाले. कोणी आई बाबांबरोबर सायकल/ स्कूटर वर बसले.

मंदार आणि अभिजित गप्पा मारणा-या आपापल्या आयांच्या मागे पुढे राहत, पाठीवरची दप्तरे उडवत, मस्ती करत घराकडे निघाले.

अभिजित चे घर आधी यायचे. तिथवर आले तरी आयांच्या गप्पा संपेनात. मग अभिजित ची आई म्हणली, "अहो मंदारच्या आई, घरी या ना. चहा घेऊन पुढे जा".

चहाबरोबर शि-याच्या बशा आल्या. थोड्या वेळाने मंदार आईच्या कानाला लगटून लाजाळूपणे काहीतरी कुजबुजू लागला. आईच मग म्हणली, "अरे मोठ्याने बोल ना, असं कानात कानात काय चाललंय ?"

"आई, या शि-याचा रंग असा का आहे" ?

"असा म्हणजे काय ? त्यात केशर घातलंय".

"मग आपण केशर का नाही आणत ? मग आपला पण शिरा चांगला होईल".

आई ला मेल्याहून मेल्यासारखं झालं. "बर, पुढल्या वेळी घालू या" असा तह करून आईने गप्पा आटोपत्याच घेतल्या.

आईने घराची कडी काढली आणि मंदारच्या पाठीत हलकासा धपाटा बसला.

"अवलक्षणी कार्ट्या, घरी शिरा केला की हात लावत नाहीस आणि आता डोहाळे लागलेत नाही का ? मागच्या आठवड्यात श्रीखंड केलं होतं त्यात केशर नाही तर काय रंगपंचमीचा रंग घातला होता का ? तेव्हा श्रीखंड पांढरं का नाहीये म्हणलास ना ?"

"अशीच अब्रू टांगा आमची वेशीवर. मुलांना घरात खायला प्यायला तरी देतात की नाही असं वाटायचं!"

"कुठे न्यायची सोय नाहीये तुला !"

---

पंचवीस वर्षांनंतर

---

आई संध्याकाळची भाजीला बाहेर पडली होती. एकदम "हॅलो काकू" ऐकून आईनं वळून पाहिलं. अभिजित. ओळखायला जरा वेळच लागला !

"अय्या अभिजित नाही का तू, अरे किती बदललायस ! ब-याच दिवसात दिसला नाहीस कुठे ?"

"काकू मी ऑन साईट होतो, गेल्याच वर्षी परत आलो."

"अरे वा, तुमच्या पिढीचं हे एक छान आहे. इतक्या तरूण वयात जग बघून होतंय!"

"मंदार काय म्हणतोय? तो सध्या अमेरिकेला आहे ना? आमचा फ़ेसबुक वर कॉन्टॅक्ट असतो मधून मधून".

"हो, तो याच वर्षी गेलाय तिकडे. आता जरा स्थिर स्थावर झालाय असं म्हणतोय. आमचं काय फोन वर बोलणं होतं आठ पंधरा दिवसांत. एक तर ते दिवस रात्रीचं गणित आणि इंटरनॅशनल कॉल वर जास्त वेळ बोलायचं जिवावर येतं बाई आम्हाला!"

"का बरं ? कॉलिंग कार्ड नाही का वापरत?"

"कॉलिंग कार्डच आहे पण तरी उगाच डॉलर कशाला फोन वर खर्च करायचे!"

"नाही तर मग skype वापरा! घरी कंप्यूटर आहे ना ? ते तर फुकटच पडतं!"

"हो तो तर घेतलाय नवा मागच्याच वर्षी. हे तू काय म्हणलास ते विचारीन त्याला. मंदार म्हणजे तुला माहीतच आहे. एक नंबर चा उधळ्या आहे. असलं काही माहीत नको करून घ्यायला त्याला. विचारते आता !"

अमेरिकेतली शनिवार रात्र पुण्याला फोन करायला सोयीची. दोन्ही कडे निवांतपणा असतो.

ख्याली खुशाली आटोपल्यावर आईने विषय काढला.

"अरे तुझा मित्र अभिजित भेटला होता"

"हो, हो, त्याने पिंग केलं होतं मला आज सकाळी"

"अरे गधड्या, तो काय सांगत होता - ते कॉम्प्युटर वर स्वाईप का काहीतरी असतं त्यातून फुकट बोलता येतं म्हणून! आणि तुला काय डॉलर वर आलेत काय ? घरी तो कॉम्प्युटर घेऊन ठेवलायस महागातला तो काय पूजा करायला ? मी म्हणलंच त्याला, आमच्या मंदार ला असलं काही नको पहायला..."

"आई ... आई ... आई... तुझी आगगाडी थांबव.

एक तर त्या सॉफ्टवेअर चं नाव skype असं आहे. आणि मला ते चांगलं माहीत आहे. पण ते हवा पाण्यावर नाही चालत. त्याला इंटरनेट कनेक्शन लागतं.

तुम्ही घरी चांगलं असलेलं इंटरनेट कनेक्शन काढलंत - कश्श्याला हवं म्हणून. आणि वर अभिजित ला जाऊन सांग मला काही माहीत नसतं म्हणून".

"कुठे न्यायची सोय नाहीये तुला !"

गिफ्ट

2010-11-23T07:30:00.000-08:00

सकाळी सकाळी चिमणला जरा लवकरच जाग आली. पण अंगाचा उठायला विरोध होता. तडजोड म्हणून त्यानं एक डोळा उघडून पाहिलं. उजाडत होतं.
हं !
त्यानं एक लांबसा सुस्कारा सोडला.
आज काहीतरी स्पेशल आहे नं ? आज वाढदिवस !
म्हणजे तसं फार काही विशेष नाही - त्याचं एक मन त्याला सांगायचं. आपल्या निरर्थक आयुष्यातला जस्ट अनदर डे ! पण चिमणला उगाचच जरा सुखावल्यासारखं वाटलं ! लग्नानंतरचा पहिलाच वाढदिवस ! सवयीनं त्यानं हात लांबवला, पण बाजूला चिमणी नव्हती ! तो हिरमुसला. थोडा अंदाज घेतल्यावर त्याला स्वयंपाकघरात चाहूल वाटली. पण आतापर्यंत उघड्या असलेल्या डोळ्याने सुद्धा असहकार पुकारल्याने त्याने परत डोक्यावर पांघरूण ओढले.

एकदमच फोनची रिंग वाजल्याने त्याला जाग आली. आई बाबांचा फोन होता. वाढदिवसाच्या शुभेच्छा द्यायला. इतके वर्ष एका घरात राहून कधी ’हॅपी बर्थ डे’ म्हणलं नसेल ! वाढदिवस ही गोष्ट या घरासाठी फारच किरकोळ होती. पण आता घरापासून दूर आल्यावर फोन मात्र आठवणीनं केला होता. आज वर्किंग डे असल्याने फोनवर गप्पा जरा आटोपत्या घेतल्या आणि फोन ठेऊन शेवटी आळस झटकून पांघरूण फेकून चिमणची स्वारी उठली.

स्वयंपाकघरात ओट्यावर पसारा मांडून चिमणीची स्वयंपाकाची धांदल चालली होती. "हॅपी बर्थ डे" नं तिनं स्वागत केलं. "मी आज शिरा करतिये, पूजेच्या वेळी नैवेद्य दाखव". चिमणनी खुर्चीत बैठक जमवली आणि पेपर वर नजर टाकली. ऍज यूज्वल, कुठल्याच बातमीनं आनंद व्हायचं काहीच कारण नव्हतं ! तरी पण उपचार म्हणून त्यानं पानं उलटली. मग घरभर नजर फिरवली. तेच घर. नेहमीचं. त्याच खोल्या, त्याच वस्तू, तोच पसारा. त्याच्या वाढदिवसाची या मंडळींना काही वार्ता नव्हती. त्यांना काही स्पेशल वाटत नसावं. त्यालासुद्धा. पण वाटावं, असं वाटत होतं ! खरं तर आपल्याला काय हवंय हे त्याला नीटसं उमगत नव्हतं. But something was amiss ! चहाचे घुटके घेताना त्याला आठवलं - केस कापायला झालेत. म्हणजे तसे बरेच दिवस झालेच होते, पण आज वाढदिवसाच्या दिवशी जरा बरा अवतार असावा असं त्याला वाटलं. मग केस कापायच्या मोहिमेवर स्वारी निघाली. तासाभरात परत येऊन मग ब्रेकफास्ट आणि बाकी आवरून आरामात ऑफिसला निघावं असा त्याच्या डोक्यात प्लॅन झाला.

दिवस रोजच्यासारखा सावकाश उगवत होता. कोप-यावरचा फळवाला दुकान मांडत होता. "येताना घेऊया थोडी फळं" त्यानं ठरवलं. सलूनपाशी पोचल्यावर आत तीन चार गि-हाइकं आधीच येऊन बसलेली दिसली. चिमण्याचा चेहरा त्रासिक झाला. आज सुटीचा दिवस नसताना पण गर्दी कशी ! आत गेल्यावर सेटीवर बसायला जागा नव्हती. एक गृहस्थ आलकट पालकट मांडी घालून पेपर वाचत बसले होते. ते जरा आटोपशीर बसते तर चिमणला बसायला जागा झाली असती. चिमणचे डोके एकदमच आऊट झाले. तसं "जरा सरकून घ्या" म्हणून सांगता आलं असतं. पण प्रश्न बसण्याचा वा उभं राहण्याचा नव्हता. प्रश्न होता ’तत्त्वाचा’. आपल्यामुळे इतरांची गैर सोय होते हे समजत कसं नाही लोकांना ! नो सिविक सेन्स. ’लोकांना चाबकाने मारले पाहिजे’ या त्याच्याच जुन्या मताशी तो परत सहमत झाला. खरंतर ’तत्वाच्या’ प्रश्नांनी आयुष्य उगाचच अवघड बनतं ! पण कळणं आणि वळणं यातला फरक त्यानं एव्हाना स्वीकारला होता. मग ’तुला *** गळवं होतील, बसता पण येणार नाही’ असा सणसणीत शाप त्यानं मनोमन ’मांडी’वाल्याला दिला. दुकानात एक दोघे खोकत होते ! खोकताना रुमाल वगैरे वापरायची आपल्यात पद्धत नाहीये. रेडिओवर आणि टीव्ही वर ’शिंकताना आणि खोकताना रुमाल वापरा’ असं किती वेळा का सांगोत ! आपला बाणा सोडायचा नाही. दुखणी कशी आपुलकीनी सर्वांना वाटली पाहिजेत. चिमण्याचा मूड खराब व्हायला छान सुरुवात झाली होती ! त्यात अजून भर - त्याला लक्षात आलं - सलूनवाले अण्णा आज नाहीयेत. दुसरे ’आप्पा’ पण नाहीयेत. एक नवशिका पो-या - चिमण त्याला ’बावरा’ म्हणायचा - आणि एक अजून वेगळाच माणूस होता. चिमणनं डोक्याला हात लावला. आज कुठून केस कापायची दुर्बुद्धी झाली असं त्याला वाटलं. चिमणला ’बाव-या’ ची दया यायची. त्याच्या हातात कौशल्य नव्हतं. बरेच दिवस सलून मधे राहून त्याला केस कापणं काही जमत नव्हतं. त्यामुळे मालकाचा राग आणि सर्वांची चेष्टा यांचा तो ’सॉफ्ट टार्गेट’ होता. त्याची लोकांनी फिरकी घ्यायला सुरुवात केली की चिमणच्या मनाला यातना व्हायच्या. त्याला काम जमत नसेल तर काढून टाकावं. पण असं रॅगिंग त्याला सहन व्हायचं नाही. सेटीवर तेच पेपर पडले होते. त्यांकडे नजर पण टाकावीशी वाटेना. शून्य नजरेने तो इकडे तिकडे पाहत राहिला. वेल, द डे वॉज स्पॉइल्ट...

शेवटी त्याची पाळी आली आणि तो खुर्चीवर जाऊन बसला. त्या नवख्या माणसाने "बारीक करायची ना" वगैरे विचारून सुरुवात केली. तेवढ्यात त्याला लक्षात आलं - शेजारच्या खुर्चीवरती गेल्या तासाभरापासून कटिंगचे एकच गि-हाईक होते आणि बाव-याला अजून पल्ला नजरेत येत नव्हता ! मग त्यानं चिमणचं डोकं सोडलं, आणि बाव-याला मदत करायला घेतली. हा नवा प्राणी कामात चांगला वाटत होता. त्यानं बाव-याला सांभाळून घेत गि-हाइकाचे ’डोके ठिकाणावर’ आणले आणि मग चिमणकडे मोर्चा फिरवला. चिमणची आठवड्याची दाढी पण वाढली होती. मग त्याच्या डोक्यात विचार आला - जरा फ्रेंच बिअर्ड ट्राय करावी. चिमणी ब-याच दिवसांपासून मागं लागली होती. मग नवीन अवतार धारण करून चिमण घरी पोचला. आता फळं वगैरे घ्यायला वेळ नव्हता.

घराला कुलूप होतं. चिमणी ऑफिसला गेली होती. चिमणला आता कशातच रस वाटेना. टेबलावर डब्याचे पदार्थ बनले होते. आंघोळ पूजा आटोपून, डबा भरून चिमण ऑफिसला निघाला. रोजच्यासारखा.

ऑफिसमधे चिमणनं आपला वाढदिवस कोणाला सांगितला नव्हता. त्याला संकोच वाटायचा. ऑफिसमधे ब-याच लोकांनी ’दाढी’ नोटिस केली आणि कॉंप्लिमेंट्स पण दिल्या! दिवस नेहमीप्रमाणं पुढे सरकत होता. चहा, जेवण, डुलक्या. रोजचंच सगळं. नथिंग स्पेशल. ’बर्थ डे’ च्या ब-याच मेल्स आणि एस.एम.एस. आले होते. तसा लग्नानंतरचा हा त्याचा पहिलाच वाढदिवस. त्यामुळे "आज काय स्पेशल" असं प्रत्येकानं विचारलं होतं ! व्हॉट स्पेशल ? ****. तो "स्पेशल" हा शब्द चिमण्याला छळायला लागला.

मग त्यानं कामात मन रमवलं. संध्याकाळी चहाला सगळे जमले तिथे टीम मधल्या कुणाला तरी कुणकुण लागली ! चिमण्याची ही टीम तशी नवीन. एक वर्षापूर्वीच सुरू झालेली. पण अतिशय घट्ट आणि उत्साही. मग केक बीक आणून जोरात सेलिब्रेशन झालं. चिमण्याच्या ’स्प्लिट’ माईंड मधलं एक हरखलं. "आज काय मग संध्याकाळचा प्लॅन ? आज काय गिफ्ट मिळाली?" सगळ्यांनी गिल्ला केला. चिमण्यानं गुळमुळीत हसून "आहे सरप्राईज !" म्हाणून सांगितलं. काम आटोपलं आणि चिमणा रिक्त मनानं घरी पोचला. कुलूप उघडून घरात आला, पण घरानं त्याचं थंडच स्वागत केलं. चिमणी यायला अवकाश होता. मग चिमण्याने देवळाची वाट धरली. मनाला हमखास शांती देणारी ही जागा. तिथे बराच वेळ बसून, प्रार्थना करून चिमणा घरट्याकडे परतला. या खेपेला त्याला कुलूप उघडायला लागले नाही. चिमणीने हसून दार उघडलं आणि एक सुंदर फुलांचा गुच्छ हातात देत स्वागत केलं. पण उमललेल्या फुलांचा गुच्छ पाहूनही चिमण्याची कळी खुलली नाही. त्याने शोधक नजरेने कुठे गिफ्ट दिसतंय का असा कानोसा घेतला. मग त्याला स्वत:च्या पोरकटपणाचा अजूनच राग आला.

रात्री चिमणा चिमणी जेवायला बाहेर पडले. जेवताना चिमण्याचं मन हरवलं होतं. निरर्थक विषयांवर गप्पा, आजूबाजूच्या टेबलांवरच्या माणसांचं निरीक्षण आणि समोरचं खाणं चिवडणं संपवून दोघं घरी आले. "तुझं काय बिनसलंय आज?" चिमणीनं ब-याच वेळा विचारलं. चिमण्याकडे उत्तर नव्हतं. बट यस, नथिंग वॉज स्पेशल. त्याच्या दोन मनांचे तरी अजून कुठं एकमत होत होतं ! दिवस संपला होता तसाही. दिवा मालवून चिमण्याने बिछान्यावर अंग टाकलं. अजून एक नॉट-सो-स्पेशल दिवस मावळला.

दिवस उगवला. कालचे चोवीस तास एक मळभ बनून चिमण्याच्या मनावर दाटले होते. त्याला उठावंसं वाटेना. त्यानं अनिच्छेने डोळे घट्ट मिटून घेतले. अचानक झुळुक यावी तसा एक विचार त्याच्या मनावर फुंकर मारून गेला. कंग फू पांड्याच्या - ’पो’ - च्या बाबांचा आवाज होता तो - "To make something special, you just have to believe it's special..."

चिमणच्या अंगावर एक छानशी शिरशिरी आली."There is no special ingredient. It's just you".

It's just you...

चिमण्याच्या मनावरचं मळभ क्षणात विरलं.
वाढदिवसाची गिफ्ट - बिलेटेड का होईना - त्याला मिळाली होती.

Grow up, Mr Parulekar !

2009-12-31T11:24:00.000-08:00

प्रिय वाचकहो,
’राजू परुळेकर’ नामक सद्गृहस्थांनी लिहिलेल्या सचिन तेंडुलकर वरील ’या’ दोन लेखांस प्रत्युत्तर म्हणून हा लेख प्रपंच.

लोकप्रभा मध्ये प्रकाशित झालेले हे लेख येथे वाचा -

http://www.loksatta.com/lokprabha/20091127/alkem.htm
http://www.loksatta.com/lokprabha/20091218/alke.htm

लेख लिहिण्या पूर्वी मला काही disclaimers देणे आवश्यक वाटते -

१. मी सचिन तेंडुलकरचा चाहता आहे. त्याची खेळण्याची शैली पाहून मला आनंद होतो. त्याने भारतीय क्रिकेट रसिकांस आनंदाचे आणि अभिमानाचे अनेक क्षण दिले आहेत, त्यासाठी मी सचिन चा ऋणी आहे.

२. मी सचिनला ’देव’ समजत नाही. मानव आणि देव यांत फरक आहे हे मला ठाऊक आहे !

३. मला क्रिकेट विलक्षण आवडते, आणि पुरेशा प्रमाणात समजते. मी या विषयातील तज्ञ मात्र अजिबात नाही.

४. हा लेख लिहिण्यासाठी सचिन वा त्याच्या कोणत्याही चाहत्याने मला कोणत्याही प्रकारचा मोबदला दिलेला नाही ;)

५. मी जरी सचिनचा चाहता असलो तरी माझी सदसद्विवेक बुद्धी ही अधिक महत्वाची असल्याने हा लेख ’आंधळी व्यक्तिपूजा’ अजिबात नाही. किंबहुना या लेखात मी शक्य तेवढे वस्तुस्थितीस प्रामाणिक राहण्याचा प्रयत्न केला आहे.

६. हा लेख म्हणजे सचिन चे गोडवे गाण्याचा कार्यक्रम नसून परुळेकर साहेबांचे जे मुद्दे मला पटले नाहीत तेवढेच खोडण्याचा प्रयत्न आहे.

उद्देश :

लेखाच्या सुरुवातीसच मी माझा इरादा स्पष्ट करू इच्छितो.
श्री परुळेकर यांनी लिहिलेला हा जो ’आचरट’ लेख आहे, त्याच्या line-by-line चिंध्या करणे हा माझा उद्देश आहे.

सचिन - मानवजातीचा तारणहार ?
परुळेकर साहेब म्हणतात - "सर्व माध्यमांनी सचिन च्या वाढदिवशी असा थाट केला होता की जणू सचिन हा मानवजातीचा एकमेव तारणहार आहे". कोणी सांगितले तुम्हाला ’जणू’ प्रकरण ? आता आपण एकेक शब्द पाहू.
"मानवजातीचा तारणहार" - माध्यमांतील कुठल्या वाक्यांनी आपल्याला असे वाटले ? थोडी अधिक माहिती द्या ना ! "तारणहार" कोणाला म्हणतात ठाऊक आहे का ? आपल्या लाडक्या खेळाडूचे कौतुक केले म्हणजे त्याला आपण "तारणहार" समजलो असे तुम्हाला कोणी सांगितले ? तुमच्याच कानात वा स्वप्नात येऊन सांगितले का ?

माध्यमांनी अती कौतुक केले ही झाली ’फॅक्ट’

आणि ’तारणहार’ हे झाले तुमचे ’परसेप्शन’. तुमच्या अकलेचे तारे. पिरिअड.

परुळेकर साहेब, तुमची १९ वर्षांची कारकीर्द झाली, आता तरी ’फॅक्ट’ आणि ’परसेप्शन’ यांत फरक करायला शिका.

पुढचा शब्द - "एकमेव". पुन्हा तेच. सचिन चे एक दिवस कौतुक केले, म्हणजे बाकी सर्वांना दुर्लक्षित केले असा अर्थ होतो का काय ? मग २६/११ ला हुतात्म्यांची आठवण केलेली दिसली का तुमच्या डोळ्यांना ? मग अजूनही "एकमेव" शब्द वापरणार का वरच्या वाक्यात ?

बहुसंख्य जनतेचे तसे मत नसेलही
जर तर. बहुसंख्य जनतेचे काय मत आहे हे तुम्हाला माहीत आहे ? नाही ना, असेल नसेल मधे बोलताय ना, मग कशाला तोंड उघडताय ? ’तुमच्या स्वत:बद्दल’ बोला. ’बहुसंख्य जनते बद्दल’ काडीचा ’स्टॅटिस्टिकल डेटा’ नसताना ’उचलली जीभ’ कशाला ?

नैसर्गिक, कृत्रिम आणि अभिजात
आपल्याला शेत कसणारा शेतकरी पाहून आनंद वाटतो ना ? मग नाचा. तुमच्या आनंदात माझा पण आनंद आहे. प्राजक्ताच्या फुलांचा पडलेला सडा पाहून वा पिसारा फुलवून नाचणारा मोर पाहून माझंही मन मोहरतं. पण प्रत्येक गोष्टीतला आनंद निराळा. एका विनोदी लेखकांनी (बहुधा अत्रे, चू भू द्या घ्या), ’पाठ खाजविण्यातला आनंद’ या विषयावर भाष्य केले आहे. तुमचं माहीत नाही, पण मला पाठ खाजत असेल तर त्या वेळेस पाठ खाजवून आनंद मिळतो, शेतकरी पाहून वा मोर पाहून नाही. क्रिकेटचे वेगळे स्थान आहे, मोराचे वेगळे आणि शेतक-याचे वेगळे.

बरं, निसर्ग आवडतो तुम्हाला. निसर्ग चित्रे आवडतात ? का ती कृत्रिम ? मी युरोप नाही पहिलेला. पण मग लोकांनी घेतलेले युरोपाचे फोटो पाहून मला आनंद वाटतो. मग फोटो ग्राफी पण कृत्रिमच ना ?

आणि अभिजात आनंद काय असतो हे ठरवायची घाई करू नका. एखादा अध्यात्मिक वृत्तीचा माणूस, ’ही सगळी माया आहे’ वा ’हे सगळं अशाश्वत आहे’ असं म्हणून तुमच्या ’नैसर्गिक’ आनंदाला कदाचित टाचणी लावेल !

सचिन महान का ?
सचिन ला डोक्यावर घेण्यात तुम्हाला एक समस्या दिसतिये, ती म्हणजे ’क्रिकेट हा विरंगुळा आहे’. लोकांना सचिन का आवडतो मला माहीत नाही. पण मला सचिन का आवडतो यातले एक कारण आहे ते म्हणजे सचिन पाशी जे क्रिकेट कौशल्य आहे त्याचा अंशही मजपाशी नाही. एखादी गोष्ट, जी मला ठीकशी जमत नाही तीच गोष्ट सचिन जर अतिशय लीलया करू शकत असेल तर त्याचे कौतुक नाही वाटणार तर काय वाटणार ? कदाचित काही लोकांना द्वेष वाटू शकेल ;)

ग्लॅडिएटर
आपली ग्लॅडिएटर ची उपमा वाचून हसावे का रडावे हे कळले नाही. त्या खेळात क्रौर्य होते, हत्या होती. त्यांतले बहुसंख्य योध्ये स्वत:च्या इच्छेने नव्हे तर जुलूम जबरदस्तीने मैदानात उतरवले जात. आणि हा खेळ पाहून मिळणारा आनंद - क्रौर्य आणि विकृतीने लिडबिडलेला होता.
तुम्हाला काय म्हणायचंय ? एका माणसाने दुस-याच्या छातीत तलवार भोसकणे आणि फलंदाजाने कव्हर ड्राईव्ह मारणे या सारख्या गोष्टी आहेत ? सिंहाने माणसाला फाडणे आणि यॉर्करने स्टंप उखडणे एक आहेत ?
आणि लोकांकडे भाकरी नाहीये म्हणून लोकांचे लक्ष वळवायला क्रिकेट खेळतात ? ज्यांना पोट भरायला दोन घास नाहीयेत ते स्टेडिअम वर नाहीतर टी व्ही वर क्रिकेट बघतात असं तुम्हाला म्हणायचंय ? एक काम करा, दोन दिवस उपास करा। मग म्हणाल, "ती मॅच गेली खड्ड्यात, मला खायला हवंय!" बघा पटतंय का !

तुम्ही ’गिबन’ वाचलाय ते चांगलं आहे. पण म्हणून ’गिबन ची (नसलेली) शेपटी’ भलतीकडे जाऊन जोडू नका !

बर मी क्रिकेट पाहतो. पण मी सत्ताधीशही नाही, ’सट्टा’धीशही नाही आणि उपाशी पण नाही. मग मी क्रिकेट का पाहतो ? तुमच्या म्हणण्या नुसार जनतेत सत्ताधीश आणि उपाशी एवढेच दोन ’क्लासेस’ आहेत काय ? अहो, हे २००९ साल आहे, आपल्या इकडे लोकशाही आहे असं ऐकिवात आहे आमच्या !

’शरद पवार हे सचिन आणि क्रिकेट मधे रस घेऊन देशाला आणि स्वत:ला जनतेच्या भुके कंगालपणाचा विसर पडायला लावतात"
ROTFL

जमिनीवर गडबडा लोळून हसावसं वाटतंय मला !!

परत, ’फॅक्ट्स’. देशातले किती लोक ’भुके कंगाल’ आहेत (माझ्या माहिती नुसार सुमारे ३५ % लोक खाऊन पिऊन सुखी नाहीत) ? किती लोक क्रिकेट पाहतात ? आणि सगळ्यात महत्वाचं - क्रिकेट बंद केलं समजा, तर ही परिस्थिती बदलणार आहे ? मग क्रिकेट आणि सचिन वर आगपाखड कशाला ?
याचा अर्थ भारतातील गरीब/ भुकेल्या लोकांबाबत मी संवेदनशील नाही असा अजिबात नाही. पण मग भुकेल्या लोकांची पर्वा करताना तुम्हाला फक्त क्रिकेटच कसं दिसतं ?

क्रिकेट, सचिन, मानवता, समाज सेवा आणि ...
सचिन ने मानवजातीचे काय भले केले आहे ?
सचिन मुळे मानवजातीला कोणते वरदान प्राप्त झालंय ?

असं मानून चालू ( Assuming without admitting ) - सचिन ने मानवजातीचे कोणतेही भले केलेले नाही. सचिन मुळे मानवजातीला कोणतेही वरदान मिळाले नाहीये. बर मग ? So what ? म्हणून त्याने जे काही मिळवलं आहे, कौशल्य कमावलं आहे, त्याने क्रीडा रसिकांचे मन रिझवलं आहे, त्याच्या - आणि एका भारतीयाच्या नावावर अनेक विक्रम झाले, त्याची किंमत शून्य होते ? स्वत:चे वडील गेल्यावर सचिन धडपडत इंग्लंडला परतला - विश्वचषकाच्या वेळी - ते काय वैयक्तिक विक्रमांसाठी, का पैशासाठी ?

आपले दोन राष्ट्रपती सुखोईमधे बसले। त्यात कलामसाहेब पण आलेच. (तुम्हाला शास्त्रज्ञांचा फार आदर आहे, म्हणून सांगितले !) त्याने मानवजातीचा कुठला फायदा झाला ? किती रुपये लागले त्या उड्डाणांना माहितेय ना ? मग सचिनच का दिसतो ? :)

सचिन हेमलकसाला नसेल गेला. प्रत्येकाने हेमलकसाला गेलेच पाहिजे का ? पूर्वी राजदरबारात कलाकारांना आश्रय मिळे. तो कशाला ? सवाई गंधर्व च्या मंडपात कधी आला असाल. भीमसेन जोशींना संगीतरसिक कसे मान देतात ते पाहिलंय ? भीमसेन जोशींनी गाणं गायल्याने कोणाचे पोट भरलेले नाहीये. मग त्यांच्या संगीतसाधनेची किंमत शून्य ? त्यांना मिळालेले भारतरत्न गैर ? लक्षात ठेवा, रत्न पाहून पोट भरत नाही. पण रत्न हे रत्न असते. पण त्याची किंमत पारख्यास कळते. गाढवांना गुळाची चव तशीही समजत नाही.

समाजसेवा आणि मनोरंजन यांना स्वत:चे स्थान आहे। मी जेव्हा ऑफिसमधून थकून घरी येतो, तेव्हा मला संगीत ऐकून प्रसन्न वाटते. तेव्हा मी समाजसेवेच्या मूड मधे नसतो. जगात ’समाजसेवा’ एवढीच दखलपात्र गोष्ट आहे असे नाही. तसं तुम्हाला वाटत असेल, तर एक किस्सा सांगतो, तो वाचा -

रामकृष्ण परमहंस भक्तांसह बोलत असतां त्यांनी सांगितले - "तुम्हांला एक गोष्ट विचारतो. जर ईश्वर तुमच्या समोर येऊन दर्शन देईल तर तुम्ही त्याची इच्छा धराल की कित्येक हॉस्पिटलांची इच्छा धराल ? जे इस्पितळं दवाखाने करतील आणि त्यांतच आनंद मानतील तेही चांगले लोक होत, परंतु त्यांचा वर्ग वेगळा. जो शुद्ध भक्त असतो, त्याला ईश्वराखेरीज आणखी काहीही नको असतं". (रामकृष्ण वचनामृत)

बर. आता रामकृष्ण हेमलकसाला गेले नाहीत म्हणून त्यांना पण चावणार का ? :)

इथे प्रत्येक माणूस काही ना काही उद्देशाने जन्मलाय. त्याने त्याला पूर्ण न्याय दिला तरी पुरे.

तुम्ही ज्याला अभिजात समजताय त्याची विरक्तपणे उपेक्षा करणारा माणूसही तुम्हाला भेटेल.

क्रिकेट पाहून मिळणारा आनंद आणि मोर पाहून मिळणारा आनंद निराळा. क्रिकेट मधे थरार आहे, उत्तेजना आहे. परीक्षेत पास झाल्याचा आनंद वेगळा, पगार वाढ मिळाल्याचा वेगळा, मूल झाल्याचा वेगळा, आपल्याला चावणारा डास मारल्याचा वेगळा, गाणं ऐकल्याचा वेगळा आणि आपला देश मॅच जिंकल्याचा वेगळा. पण सगळेच आनंद हवेसे असतात. आपापल्या वृत्तीनुसार.

आपण जेवणाचे ताट घेतो तेव्हा त्यात सगळे गोडच पदार्थ असतात का ? त्यात खारट, तुरट, आंबट, तिखट चवी असतात ना ?
सात्विक आणि आरोग्याला उत्तम खाणं खावं. मान्य. मग मिसळीची तर्री चाखायचीच नाही का ?

वैचारिक दिवाळखोरी
सचिनची पत्नी अंजली मॅच बघताना गणपती कडे बघतात.
बघू देत. तुमचे काय जाते ? आणि लोकांना हा विषय चघळायचाय, त्यात काय जगबुडी झाली ?
मी कॉलेज मधे होतो तेव्हा परीक्षेला जाताना एकच ’लकी शर्ट’ घालायचो. माझा एक लकी स्टेपलर होता. आणि तेंडुलकर ची बायको पण तेच करते हे ऐकून मला मजा वाटली. इथून तिथून लोक सारखेच. विषय संपला. एवढी आगपाखड कशाला ?

परुळेकर साहेब, ’प्रेम’ म्हणजे काय हे माहीतेय का आपल्याला ? आपलं ज्या व्यक्तीवर, वस्तूवर प्रेम बसतं, त्याबद्दल बोलावं, ऐकावं असं काही वाटत ? मी किशोर कुमार चा चाहता आहे, आणि त्याच्या आयुष्यातल्या अनेक गोष्टी मला ठाऊक आहेत, ज्या किशोर शी घेणं देणं नसलेल्यांना अजिबात महत्वाच्या वाटणार नाहीत, वा त्या महत्त्वाच्या नसतीलही, पण मला ऐकावयास आवडतात. त्याचा लहरी पणा, तर्हेवाईक वर्तन, तो रेकॉर्डिंग च्या वेळी करायचा त्या गमती, एक ना अनेक.
भीमसेन जोशींना कार दुरुस्त करता येते. याचं त्यांच्या चाहत्यांना अप्रूप आहे. "तसे बरेच मेकॅनिक असतात, ते पण कार दुरुस्त करतात. मग भीमसेन नी केली तर त्यात काय एवढं कौतुक ", विचारा ना आता ! मी मागे एकदा सवाई च्या पटांगणात भीमसेन आणि अजून दोन तीन जणांना गाडीपाशी उभे राहून मसाला दाणे खाताना पाहिले होते, आणि ही गोष्ट मी ’भाबड्या कौतुकाने’ ब-याच मित्रांना सांगितली होती. त्या दिवशी त्याच गाडीवर शेकडो लोकांनी दाणे खाले असतील, तसेच भीमसेन नी. Big deal ! नाही ?

मला सांगा, बालकृष्णाच्या लीला लोक का चघळतात ? घरी लोणी चोरलं. मग ? ते कृष्णावर प्रेम केल्याशिवाय समजणार नाही.

तुम्ही ’विचारवंत’ ना, तुम्ही बुद्धीवादाचं तुणतुणं वाजवा. कृष्णाचं केवळ उदाहरण दिलं ! नाहीतर सचिन ला त्याच्या पंक्तीला बसवून देव केलं म्हणून गळा काढाल.

बर आता पुढचा मुद्द. "देव बनवणं" म्हणजे काय ? आपण देव म्हणून ज्याची पूजा करतो, तो असतो पाषाण. त्यात आपण देव पाहतो. जो खरं तर आपण ’पाहिला’च नाहीये कधी. आपली श्रद्धा, प्रेम, भक्ती व्यक्त करायला काहीतरी माध्यम शोधत असतं मानवी मन. त्याला कधी मूर्तिपूजेचं रूप येतं तर कधी व्यक्तिपूजेचं.

तुम्ही मानवजातीचं भलं करणा-या शास्त्रज्ञांचा विषय काढलाय तर पाहू - अणुबॉंब कसा बनला ? प्रयोग शाळेतच ना ? त्यानं मानवाचं काय भलं झालं ? प्लॅस्टिक कुठे बनलं ? कोणी बनवलं ? परुळेकर साहेब, भलं काय आणि बुरं काय, हा ज्ञानी लोकांनी करायचा निर्णय आहे. तुम्हाला विक्रमादित्याच्या सिंहासनावर बसायचंय ?
आणि थोड्याच वेळापूर्वी तुम्हाला ’नैसर्गिक आणि अभिजात’ गोष्टींचं प्रेम आलं होतें, त्याचं एकदम काय झालं ?

सचिन, विचारवंत, मराठी, मुंबई आणि ...
महत्त्वाच्या मुद्द्याकडे वळूया.
वाचकांनो, माझी एक नम्र विनंती आहे. सचिन ला त्या मुलाखतीत कोणता प्रश्न विचारला, आणि त्याचे उत्तर त्याने काय दिले हे शोधायचा मी आटोकाट प्रयत्न केला. पण ’मुंबई सर्वांची आहे’ असे सचिन कधी म्हणला ते मी ऐकले वा पाहिले नाही. मला ’हे अचूक’ वाक्य हवे आहे. आपणास माहीत असल्यास कृपया मला सांगा.
मला गूगल आणि यू ट्यूब वर सचिनच्या तोंडी एवढेच वाक्य सापडले -
"Mumbai belongs to India. That is how I look at it. And I am a Maharashtrian and I am extremely proud of that but I am an Indian first" .

पहा : http://www.youtube.com/watch?v=7v6dVxyIJE4

पण तो ’मुंबई सर्वांची’ असे म्हणल्याचे मला सापडले नाही. मला जोपर्यंत स्वत:च्या कानांनी हे ऐकायला मिळत नाही तोवर मी प्रतिक्रिया देणार नाही. कारण परुळेकरांनी ज्या माध्यमांवर एवढे तोंडसुख घेतले आहे, त्याच माध्यमांचे एक अजून महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ’शब्द बदलणे’.

तसंच माझ्या दृष्टीने ’प्रश्न’ही महत्त्वाचा आहे. "अचूक प्रश्न काय विचारला" हे कुठेच कसे सापडले नाही कोण जाणे ! कारण प्रश्न काय विचारला हेच ठाऊक नसेल, तर उत्तर कशाला दिले हे कसे कळणार ! प्रश्न ’हरवला’ असेल तर उत्तराचा निम्म्याहून अधिक अर्थ ’हरवतो’ असे माझे ठाम प्रतिपादन आहे. नाहीतर Life, the Universe and Everything = 42 व्हायचे !

सचिन च्या या वाक्याबद्दल मी सुद्धा विशेष खूष नाहीये. ते एवढ्यासाठीच की, आपण मुंबईकर आहोत, महाराष्ट्रियन आहोत, भारतीय आहोत, यांत क्रम लावायची काय गरज आहे ? हा शुद्ध मूर्खपणा आहे.
मी पुणेकर, मराठी, भारतीय, हिन्दू, परशुरामीय (स. प. महाविद्यालय), COEPian , संगणक अभियंता, असं सगळं एकाच वेळी आहे !! आता यात आधी पुणेकर का आधी मराठी का अजून काय काय, हा काय आचरटपणा आहे ? माणूस एकच आहे ! आणि तो हे सर्व काही मिळून बनला आहे ! नंबर लावायला ही काय एस एस सी बोर्डाची मेरिट लिस्ट आहे का काय !

आत सचिन काय म्हणला ते पाहू - "मुंबई भारताची आहे". याचा अर्थ "मुंबई महाराष्ट्राची नाही" असा कसा होतो ? आत या वाक्यात मुंबईच्या ऐवजी इतर काही शहरे घालूया. "बंगलोर भारताचे आहे/ कोलकाता भारताचे आहे". हे वाक्य विचित्र वाटते का ? मला तरी नाही वाटत.
सचिन जे काही म्हणला, त्याचा अर्थ "कोणीही मुंबईत येऊन मुंबईचे वाटोळे करावे/ मुंबईत मराठी ला तिलांजली द्यावी/ मुंबईतून मराठी लोकांना हद्दपार करावे" यांतला कुठलाच होत नाही. किमानपक्षी मला तरी तसे वाटत नाही.

परुळेकर साहेब म्हणतात तसे सचिन ला आपल्या ’इंटरनॅशनल इमेज’ ची काळजी पडली असती, तर ’मंकी/मां की’ प्रकरण त्याने वेगळ्या प्रकारे हाताळले असते. त्या प्रसंगात सचिन च्या प्रामाणिकपणावर संशय घेतला गेला (ऑस्ट्रेलियन टीमकडून), तरीही तो आपल्या भूमिकेवर ठाम राहिला ते काय ’इंटरनॅशनल इमेज’ साठी ? तुमची जीभ तरी असे आरोप करायला धजते कशी ?

खेळ्या आणि विचारवंत
हा तुमच्या उन्मत्तपणाचा कळस आहे. "सचिन ’खेळ्या’ आहे, ’विचारवंत’ नाही". विचारवंत कोणास म्हणायचे ? विचारवंत कोण आहे आणि कोण नाही हे ठरवायचा अधिकार तुम्हाला कोणी दिला ? तुम्ही विचारवंत आहात का ? जगात ’विचारवंत असणे’ आणि ’विचारवंत नसणे’ हे दोनच वर्ग आहेत का ? मधे कोणीच नसते का ? विचारवंत की पदवी (डिग्री) आहे, का परीक्षा आहे का इमेज आहे ? पुस्तके लिहून माणूस विचारवंत होतो का व्याख्याने देऊन ?
माणसाला जनावरांपासून वेगळी काढणारी गोष्ट म्हणजे ’विचार क्षमता’. ती कमी अधिक प्रमाणात प्रत्येकाकडे असते. पण विचारवंत हे काही प्रोफेशन नाही. एक माणूस म्हणून सचिन ला विचारक्षमता आहे, आणि त्याहून म्हणजे, भारताचा नागरिक म्हणून त्याला मतं मांडण्याचा अधिकार आहे. त्याने ’मी क्रिकेटर आहे, म्हणून माझे हे मत घ्या’ असे सांगितले नाहीये. लोकांनी ते तसे घेतले तर ती त्यांची चूक आहे.

आपल्याला सचिन साठी ’खेळाडू’ का शब्द न सुचता ’खेळ्या’ हा शब्द कसा सुचला ? तुम्ही कुठल्या विचाराने हा विचित्र, कानावर वार करणारा शब्द वापरलात ते तुम्हीच जाणता. पण सचिन वर टीका करताना पातळी सोडून त्याच्या आवाजावर घसरण्याची गरज नव्हती.

तो मैदानावर बॅटने बोलतो, आणि त्याचा तो आवाज पुरेसा जरब बसवणारा असतो.

"सचिन कर्णधार म्हणुन साफ आपटला" हे वाक्य लिहिताना आपल्या मनात उठणा-या आनंदाच्या ऊर्मी मी समजू शकतो. सचिन कर्णधार म्हणून यशस्वी का झाला नाही याची असंख्य कारणे आहेत, त्याला तो एकटाच जबाबदार नाही आहे. इतर दहा खेळाडू तेव्हा काय करत होते ? मी विजय वा पराजय हा संघाचा मानतो, कर्णधाराचा नव्हे. म्हणूनच, धोनीला कर्णधार म्हणून प्रमाणाबाहेर कौतुक करावयास मला आवडत नाही, टीम मधील इतर खेळाडूंचाही विजयात जबरदस्त वाटा आहे. तसंच, पराजयाचं खापर एकट्या कर्णधाच्या माथी मारणं चुकीचं आहे. याऊपर, सचिन कर्णधार म्हणून पात्र नसेलही. मग ? त्याला ’वैगुण्य’ नाही म्हणत ! तो जगन्मान्य फलंदाज आणि उपयुक्त गोलंदाज आहे. हे पुरेसे नाही ? पण कावळ्यांच्या छिद्रान्वेषी दृष्टीला भलं दिसणार तरी कसं ?

धनी हा धनाचा विश्वस्त
असं कुठल्या ग्रंथी कोणी लिहिले आहे ? मिळवलेल्या धनाचा धनी हा कमाई करणारा असतो. तुम्हाला हवं असेल तर तुमचे पैसे उधळा. हलवायाच्या घरावर तुळशीपत्रे ठेऊ नका ! मग जर धन वाटायचेच असेल, तर मिळवायचेच कशाला ! त्याने मॅच फिक्सिंग करून तर पैसे नाही मिळवलेत ना ? आपण आयकर भरतो. तो भरत नसल्यास चूक आहे. पण आयकर भरणे हे ’समाजाचे देणे चुकविण्याचा प्रयत्न आहे’ असं मला वाटतं. सचिन माझ्यापेक्षा अधिक (बराच ;) आयकर भरतो. त्या बदल्यात त्याला माझ्यापेक्षा अधिक सोयी काय मिळतात ? मी एक्स्प्रेस हायवेने जातो, तो पण. मी मुंबई विमानतळावर जातो, तो पण. मग ? मग तो अधिक आयकर का भरतो ? कारण सचिन आणि मी एकेका गुहेत राहत असतो, तर अम्ही दोघेही कंदमुळे जमवली असती. आम्ही ’समाजात’ राहतो, समाजाला सचिनच्या कलेची कदर आहे म्हणून तो अधिक पैसा कमवतो, आणि कदाचित म्हणूनच तो अधिक आयकर भरतो.

आपण वॉरन बफे चे दिलेले उदाहरण वाचून तर हसू आवरले नाही ! शेअर मार्केट मधे कमवलेला पैसा हा लोकांच्या हातात फिरत असतो. तुम्हाला फायदा होतो, तो दुस-या कोणाच्या खिशातून गेलेल्या पैशातून ! आणि असे - लोकांच्या खिशातून - पैसे कमवून, मग त्यातून फाउंडेशन काढले की तुमच्या सारखे लोक मान डोलावणार !

जे लोक समाज सेवेसाठी पैसा खर्च करतात, ते त्यांचे दातृत्व म्हणून. तो समाजावरचा उपकार आहे. ’ते समाजाचे देणे आहे, ते केवळ विश्वस्त आहेत’ वगैरे म्हणून तुम्ही काय त्यांचा पैसा गृहीत धरताय का काय ? त्यांच्या दानाचा हा धडधडीत अपमान आहे ! एखाद्या माणसाने समाजसेवेसाठी तन-मन-धन खर्चले तर तो मोठा आहेच, पण तसे केले नाही तर त्याला छोटा ठरवण्याचे कारण नाही. सचिन ने त्याचा पैसा खर्च कसा करावा हा त्याचा ’खासगी’ प्रश्न आहे. त्यात नाक न घालणेच उचित.

सचिन ची कार
आपल्या देशात खेळाडूंना काही सवलती वा अलग वागणूक दिली जाते. उदा, अमूक एखाद्या पातळीवर खेळाडू असल्यास गुणांमधे वाढ होते, काही नोक-यांमध्ये खेळाडूंना काही कोटा असतो. जशी ही ’निराळी’ वागणूक देण्याची प्रथा आपणच पाडली आहे, त्यानुसार सचिन ने ’भेट म्हणून’ मिळालेल्या (लक्षात घ्या, विकत घेतलेल्या नाही) गाडीवरील ड्यूटी माफ व्हावी म्हणून प्रयत्न केला असेल.
माझ्या प्रामाणिक मतानुसार सचिन ने हा अनावश्यक वाद निर्माण करण्या ऐवजी नियमानुसार वर्तन केले असते तर त्याने आपल्या वर्तनाने चांगला आदर्श निर्माण केला असता, त्याने तसे करायला हवे होते.
पण या साठी एवढे आकांड तांडव कशाला ? त्याने ड्यूटी माफ करून मागितली, ती त्याला मिळाली नाही, विषय संपला. त्याने कायदा तोडला नाही ना ?

कोका कोला
कोका कोला पिणे जर चुकीचे असेल तर त्याचे उत्पादन बंद करा. ते करायचे नसेल तर तोंड बंद ठेवा, लोकांना निर्णय (चुकीचा वा बरोबर) घेऊ दे. म्हणजे कोका कोला ला उत्पादनास परवानगी द्यायची, लोकांनी ते ढोसायचे, आणि सचिन ने त्याची जाहिरात केली की त्याच्या नावाने खडे फोडायचे ! उत्तम न्याय आहे. बर, मगाशी ’सचिन कर्णधार म्हणून आपटला’ याचे चर्वित चर्वण करताना तुम्हाला गांगुली आठवला. तो नाही का जाहिराती करत ? आता नाही तो आठवला ? आता गोपीचंद सापडला.

म्हणजे काय, तुम्हाला सचिन सर्वगुणसंपन्न हवाय. आता मला सांगा, सचिन कडून देवत्वाची अपेक्षा कोण करतंय? त्याला ’आहे तसे स्वीकारणारे, त्याच्यावर प्रेम परणारे चाहते’, का ’त्याच्यामधे थोडे दोष आहे’ म्हणून ओरडणारे तुम्ही ?

बहुमत
आपण आपल्या पहिल्या लेखात म्हणलंय,
"अर्थात बहुसंख्य जनतेचे मत तसे नसेलही. परंतु हल्ली सवंगतेच्या नाही लागलेली माध्यमं बहुसंख्य जनतेच्या मताला फाट्यावर मारतात".

आणि दुस-या लेखात म्हणलंय,
"... तुकोबाच्या गाथाही बहुमताने बुडवण्यात आल्या होत्या ... तुकोबाने तर म्हणलेलेच आहे, सत्य आणि बहुमताचा काय संबंध?"

आता ही दोन वाक्ये नीट वाचा :) जरा आपल्याच दोन विधानांमधली विसंगती तपासून पाहिली असती तर बरे झाले असते। सचिन च्या डोळ्यांतली कुसळे पहायच्या आधी आपले विचार जरा तपासून पहा.

सचिन च्या बाबतीत जाणवणारी एक गोष्ट म्हणजे, काही लोक, त्याने काय केले आहे याकडे अचूक दुर्लक्ष करून ’त्याने काय केलेले नाही’ एवढेच पाहण्यात धन्यता मानतात. त्या लोकांच्या दु:स्वासी कंपूत जाऊन मिळाल्याबद्दल अभिनंदन ! सचिन ने मराठी माणसाचा गळा कापला आहे की नाही ते तुमचे तुम्ही ठरवा, पण मराठी माणसाविरुद्ध कोत्या मनाने उगाच गरळ ओकून आपण ’मराठी’ आहोत हे मात्र तुम्ही छान सिद्ध केलंय !

शेवटी तिखट शब्दांत आपणास एक अनाहूत सल्ला देतो - "पायरी ओळखून रहा. सूर्यावर थुंकायला गेलात तर तुमचेच हसे होईल".

आनंदवनभुवनी

2009-11-30T22:26:00.000-08:00

गेल्या काही दिवसात
मी गाडी तिप्पट पळवली आहे

कार टेप बंद आहे बहुधा !
चालू असल्यास
त्यावर कोणती गाणी ऐकली ते आठवत नाहीये !

पुण्याला झोडपणारा अवकाळी पाऊस
मला चक्क आवडला आहे !!

जेवल्या जेवल्या,
काय खाल्लं,
ते आठवेनासं झालंय !

सकाळी उठल्या उठल्या
’सकाळ’च्या ऐवजी एस.एम.एस. पहायची सवय लागली आहे !

दाढी आठवड्यात एकदा करायच्या ऐवजी
रोज करणे तसे वाईट नाही असं वाटायला लागलंय !

दोन आठवड्यात
भलतीकडेच पाहून चालवताना
तीनदा गाडी धडकवली आहे

चक्क ’सगळी गाडी रंगवून घ्यावी का’ असा विचार मनात डोकावून गेला आहे !

वाहतुकीचे नियम मोडणा-या लोकांकडे पाहण्याचा माझा दृष्टीकोन मवाळ झाला आहे :)

रामानंदच्या ’अर्जंट’ परत करायच्या काही सी.डी.ज
मी निर्लज्जपणे एक आठवडा उशिराने दिल्या आहेत !

नेहमीच्या चिडक्या आणि रडक्या गोष्टी सोडून
काहीतरी छान लिहावसं वाटतंय :)

पामरा !!!

भावना कल्लोळल्या या आज का माझ्या मनी
कळेना काय रे होते ’आनंद’वनभुवनी

-हस्व आणि दीर्घ

2009-10-23T22:02:00.000-07:00

देवनागरी लिपीत -हस्व आणि दीर्घ उच्चारांसाठी इ/ईकार, उ/ऊकार तसंच अ आणि आ अशा स्वरांच्या जोड्या आहेत. देवनागरी लिपी वापरणा-या भाषांसाठी ही व्यवस्था पुरेशी आहे. परंतु इतर भाषांमधील - उदा. इंग्रजी - काही स्वर देवनागरीमधे लिहिता येत नाहीत. उदा. ’बॅंक’ मधील ’ऍ’ हा स्वर मूळ देवनागरीमधील नाही, पण मराठी लिहिताना अक्षराच्या डोक्यावर अर्धचंद्र लिहून त्याची ’व्यवस्था’ करण्यात आली आहे ! हिंदीत हाच शब्द ’बैंक’ होऊन येतो !

आज रामानंद आणि आशुतोषशी गप्पा मारताना रामानंद ने एक बाब माझ्या दृष्टोत्पत्तीस आणून दिली. ती म्हणजे मी Pest आणि Paste या शब्दांचा उच्चार एकाच पद्धतीने करतो, जे चुकीचे आहे.

’टूथ पेस्ट’ आणि ’पेस्ट कंट्रोल’ मधील ’पेस्ट’ वेगळी आहे ;) म्हणजे शब्द पण वेगळे आहेत - एक Paste आहे तर दुसरा Pest आहे. या दोन शब्दांचे स्पेलिंग आणि अर्थ तर निराळे आहेतच, पण त्यांच्या उच्चारातही फरक आहे. ’टूथ पेस्ट’ मधील Paste चा उच्चार दीर्घ आहे, तर ’पेस्ट कंट्रोल’ मधील Pest चा उच्चार -हस्व आहे. हे शब्द शिकवताना / वापरताना उच्चारांमधील या फरकाचा उल्लेख - किमान बहुसंख्य मराठी माध्यमाच्या शाळांत तरी - अजिबात होत नाही. तसंच हा फरक दाखविण्याची देवनागरी लिपीत पद्धत नाही. ’ए’ हा एकच स्वर असल्याने (इ आणि ई सारखी -हस्व-दीर्घाची जोडी नसल्याने) उच्चारांतला हा भेद, शब्द लिहिताना लोप पावतो.

यावर उपाय म्हणून एखाद्या नवीन स्वराचा लिपीत अंतर्भाव करता येईल,

अथवा ’टूथ पेऽस्ट’असा अवग्रह चिन्हाचा वापर करता येईल.

पेस्ट चे हे दोन उच्चार ऐकायचे असतील तर हे पहा -

http://dictionary.reference.com/browse/paste
[peyst]

आणि
http://dictionary.reference.com/browse/pest
[pest]

भावचिन्हे

2009-10-19T03:51:00.000-07:00

Emoticons या शब्दासाठी ’भावचिन्हे’ हा शब्द कसा काय वाटतो ?

वाक्यात ’विराम’ दर्शविणारे ते ’विरामचिन्ह’, तसं ’भाव’ दर्शविणारे ते ’भावचिन्ह’.

काळाबरोबर राहण्यासाठी मराठी व्याकरणाच्या पुस्तकात ’विरामचिन्हां’च्या जोडीला ’भावचिन्हां’वर एखादा पाठ असायला हरकत नाही :)

जाहल्या काही चुका !

2009-10-19T03:31:00.000-07:00

स्थळ : स्वयंपाकघर
वेळ : सकाळ
गॅसवर ’तिने’ दूध तापवायला ठेवले आहे. ती इतर काहीतरी करण्यात मग्न आहे. दूध उतू जाते. जाताजाता ’त्याचे’ लक्ष जाते, तो धावून गॅस बंद करतो.

पर्याय १ :

"अग काय चाल्लय ? दूध उतू गेलं इथे. कुठे लक्ष आहे तुझं?"
"दिसत नाहीये का भाजी निवडतिये ते ? तू ठेवायचं होतंस की लक्ष. नुसतं बोंबलण्याखेरीज येतंय काय तुला?"
"एका वेळी एक काम कर ना. भाजी नंतर निवडली तर काही जीव जाणार नाहीये. मला उगाच बोंबलायला काही वेड नाही लागलंय. गेल्या आठवड्यात कुकरच्या शिट्ट्यांचा प्रोग्रॅम ठेवला होतास !"
"दुस-याच्या चुका ब-या लक्षात राहतात. स्वत:च्या आठव ना एकदा. गेल्या डिसेंबरात घरात आगीचा बंब यायचा बाकी होता. सोसायटी गोळा केली होतीस ते विसरलास का? चांगल्या भांड्याचा कोळसा केला होतास. अण्णांनी लग्नाच्या वाढदिवसाला भेट दिलेलं पातेलं..."
"घरातलंच पातेलं होतं ते. अण्णांनी कुठे दिलेलं ते?"
"ते पातेलं चांगलं होतं. घरातली टर्कल आहेत पातेली. तुळशीबागेतनं नाहीतर जुन्या बाजारातनं सुद्धा आणली असतील थोडी"
"थोबाड आहे का काय आहे? जुन्या बाजारातनं ? तुमच्याकडंलं माहितेय, निम्मं सामान ते उल्हासनगरचं असणार."
"..."
"..."
"मग इतकं होतं तर लग्नच करायचं नव्हतं"
"मी नव्हतो आलो दाराशी. तुमचेच ’अण्णा’ आले होते सांगत ’मुलगी गुणाची आहे म्हणून’. "
"हो म्हणायला मी नव्हतं सांगितलं. तेव्हा अक्कल कुठे गेली होती?"
"हो, जगातल्या सगळ्या अकलेचा मक्ता तुलाच दिलाय."
...
...

--- ---

पर्याय २:

"अगं दूध उतू गेलं. लक्ष नाही का द्यायचंस..."
"ओह. चचच माझं लक्ष नव्हतं. भाजी निवडत होते एकीकडे. बरं तुझं चटकन लक्ष गेलं. थांब, पुसून घेते."
"असूदे. मी घेतो. तू भाजी निवड."

--- ---

हातून छोटी वा मोठी चूक झाली असेल तर चटकन ’सॉरी’ म्हणण्याने जादूची कांडी फिरते.

प्रत्येक वेळी अगदीच माफीनाम्याची वा क्षमायाचनेची गरज नसते ! चूक मान्य केलेलं पुरतं. पण मुळातच असलेली चूक नाकबूल वा अमान्य केली की रागाचा पारा चढतो.

स्वत:ची चूक कबूल करणे हा पराभव नाही. मुळात जय-पराजय व्हायला हे युद्धच नाहीये !!

एखाद्या व्यक्तीने आपली चूक दाखविली तर कसा प्रतिसाद द्याल ? एक तर स्वत:ची चूक मान्य असेल, समोरची व्यक्ती जे बोलत आहे ते पटत असेल तर चूक मान्य करा। बरं, नाही पटलं तर स्वत:ची चूक नाही हे दुस-याला पटवून द्या।

पण बरोबरी करायला समोरच्या व्यक्तीची भूतकाळातली चूक कदापि काढू नका.

त्याने काय साध्य होते? कोणाचे भले होते? त्याने केवळ विषय भरकटतो, वाढतो। अहंकाराच्या ठिणग्या उडतात. मूळ मुद्दा बाजूला राहतो. आणि दुस-या व्यक्तीने तशीच वा वेगळी चूक मागे केली होती हे नजरेस आणून उपयोग काय आहे ?

बहुतांशी करून कोणालाही आपली चूक दाखविली गेली की कमीपणा वाटतो, अहंकार दुखावला जातो. मग त्याची भरपाई करायला दुस-या व्यक्तीचा अपमान करायची खुमखुमी येते आणि मग भूतकाळ उकरले जातात.

एकच चूक वारंवार घडायला लागली तर चूक दाखविणा-या व्यक्तीचा संयम सुटणे साहजिक आहे ! त्यालाही समजून घ्या !

गोष्टी ज्या च्या त्या वेळेला बोलून टाका, याद्या करून नंतर मारामा-या नकोत.

चुका प्रत्येकाच्या हातून होतात. समोरची व्यक्ती आपल्या चुकांना कसा प्रतिसाद देते, हेही विचारात घ्या. समोरची व्यक्ती तुमच्या चुका समजूतदारपणे नजरेआड करत असेल वा त्या चुका न उगाळता त्यांतून मार्ग काढायचा प्रयत्न करत असेल तर त्या व्यक्तीलाही तशीच वागणूक द्या, अन्यथा या असमान वागणुकीचे स्फोट मागाहून होतील.

ज्याच्या हातून चुका होतात त्याला दुस-याची चूक काढायचा अधिकार नाही - साफ चूक. परीक्षक पेपर तपासताना चुका काढतात याचा अर्थ त्यांच्या हातून त्या विषयात चुका होतच नाहीत असा नाही. एखादी अयोग्य गोष्ट दिसली की त्यावर प्रतिक्रिया देणे - जे इथे चुका काढण्याचे रूप घेते - ही गोष्ट नैसर्गिक आहे. साधा विचार करा - क्रिकेटची मॅच टी व्ही वर पाहताना क्षेत्ररक्षकाने झेल सोडला की आपण त्याला नावे ठेवत नाही ? त्यातले किती झेल आपल्याला घेता येतील ? चुकीबद्दल दोष देणे ही जवळपास प्रतिक्षिप्त क्रिया आहे. चटका बसल्यावर हात झटकन मागे येतो, तशीच. त्यावर ’चूक मान्य करणे’ हाच उपाय आहे. त्याने दोषारोप करणा-या माणसाच्या शिडातली हवा निघून जाते. विषय संपतो.

दुस-याची चूक दाखविताना सुद्धा, ’काय करायला हवं होतं’ हा भूतकाळ उगाळण्याच्या ऐवजी ’पुढे काय करायचे’ एवढेच बोला. चूक दुरुस्त करायचा प्रयत्न करा.

आणि हो, ही पथ्यं एकतर्फी कायम एकाच व्यक्तीनं पाळण्यापेक्षा सर्वांनीच पाळली तर उपयोग आहे !

बरोबर वाटतंय का चूक ? :)

फटाके

2009-10-13T20:44:00.000-07:00

काल परवापासून आजूबाजूला फटाक्यांचे आवाज ऐकू येऊ लागले आहेत. दिवाळी म्हणजे फटाके हे समीकरण जुने आहे. किती जुने हे माहीत नाही.

आवाजाचे फटाके वाजविणे या गोष्टीतील ’मजा’ मला समजण्याच्या पलिकडची आहे. शोभेची दारू - भुईनळे, भुईचक्र, आकाशातले बाण येथपासून नागगोळीपर्यंत - हे प्रकार पाहण्यातला आनंद मी समजू शकतो. या फटाक्यांमधून बनणा-या रचना - पॅटर्न्स - डोळ्यांना सुखावणा-या असतात. नवनिर्मितीला वाव असतो. परंतु आवाजाचे फटाके - ऍटमबॉंब, लक्ष्मी, आपटबार, लवंगी, आणि सर्वात कळस म्हणजे माळा (हजाराच्या का कितीच्या असतात कोण जाणे) - उडविण्यात काय आनंद आहे ? कानठळ्या बसविणारा आवाज, ज्यात ना सूर न लय न ताल. कान बधीर करणे, दचकविणे असे त्रास सोडता या आवाजाचा कोणत्या माणसावर ’चांगला’ परिणाम झाल्याचे माझ्या ऐकिवात नाही ! या आवाजांचा कानांवर दुष्परिणाम होतो हे तज्ज्ञ लोक मुलाखती/ लेखांमधून वारंवार सांगत असतात. हे फटाके उडवून आपण काय साध्य वा सिद्ध करतो ? ’आपल्याला मोठा आवाज करता येतो’ हे ? मग पत्रावर हातोडा आपटत बसा, येईल मोठा आवाज ! का आपण किती पैशाचा धूर करतो याचा माज !

रस्त्यावर कचरा फेकणे हा गुन्हा (कागदोपत्री!) आहे, पण फटाक्यांचा कचरा याला अपवाद कसा ठरतो कुणास ठाऊक ! नरकचतुर्दशीची सकाळ आणि लक्ष्मीपूजनाची संध्याकाळ रस्त्यावर बाहेर पडलं तर काय दिसतं ? फटाक्यांच्या कागदांचा रस्त्यांवर पडलेला खच, जळलेल्या दारूचा उग्र दर्प आणि आसमंत कोदून टाकणारा धूर. ’नरका’चीच झलक असावी बहुतेक.

शोभेच्या दारूकामामुळे जरी ध्वनिप्रदूषण फारसं होत नसलं तरी हवा तर प्रदूषित होतेच. मग हे शोभेचं दारूकाम कमी केलं तर कुठे बिघडलं ? परदेशामधे करतात तसं एखाद्या पटांगणात एकत्र जमून सामुदायिक रित्या याचा आनंद लुटता येईल. अधिक मोठ्या प्रमाणात ! बाणाला काडी आपण लावली वा दुस-या कुणी, शोभा तर सर्वांनाच पहायला मिळते न ?

जनावरांपेक्षा माणसाला वेगळं काढणा-या ज्या बाबी आहेत, त्यांतील एक अतिशय महत्त्वाची बाब म्हणजे ’विचार करण्याची क्षमता’. आपण एखादी कृती करतो ती ’का करत आहोत’ याचा विचार न करता केलेली कृती आपल्याला माणूसपणापासून दूर नेते असं नाही वाटत ?

’पेट्रोनस चार्म’ - १

2009-09-07T09:21:00.000-07:00

पामराचा मॅनेजर - पराग - चे पुण्यनगरीत पदार्पण झाले आणि पामराच्या प्रवासाचे प्लॅनिंग सुरू झाले!

’प’ चा अनुप्रास पुरे :)

अर्चनाला भेटून मला तब्बल दोन वर्ष झाली असल्याने मी या ट्रिपची अगदी चातकासारखी वाट पाहत होतो.

Approval, B1 visa, Currency in Dollars, E-ticket अशी Flight ची वर्णमाला आकार घ्यायला लागली. २७ जून ही प्रवासाची तारीख मुक्रर झाली. शुक्रवारी रात्री/ शनिवारी पहाटेची फ्लाईट घेतली की शनिवारीच दुपारी/ सायंकाळी अमेरिकेत पोहोचता येतं आणि मग रविवारची विश्रांती घेऊन सोमवार पासून कामाला जुंपून घेता येतं. अमेरिकेस जावयाचे असले की माझ्यापेक्षा आई बाबांनाच जास्त तयारी करावी लागते ! अर्चनासाठी पाठवायच्या वस्तू आणि त्या वजनाच्या मर्यादेत बसताहेत का नाहीत याच्या चाचण्या ! एकदा वस्तूंचे वजन, मग पूर्ण बॅग चे वजन, मग ते नीट भरत नाही म्हणून माझे बॅग सकट वजन वजा माझे वजन ! आणि सर्व चाचण्यांचे निकाल वेगवेगळे ! नुकतेच आपल्या अणुचाचणीचे घोळ ऐकतोय, म्हणजे मी एकटाच काही चाचणीत घोळ घालत नाही तर :)

पूर्वी सामानाच्या वजनाची मर्यादा ६४ किलो असे, आता ती ४६ किलो करण्यात आली आहे :( ही आकड्यांची चुकून झालेली अदलाबदल असावी असा मला दाट संशय आहे. थोडक्यात काय, तर माझ्या प्रवासाचे उद्दिष्ट या खेपेला माल-वाहतूक कमी आणि प्रवासी वाहतूक अधिक असे होते !

मी उपलब्ध पर्यायांपैकी ’कोरिअन एअर’ हा पर्याय निवडला. या फ्लाईटला एकच थांबा आणि तोही अतिशय कमी वेळाचा असल्याने ही फ्लाईट वेळाच्या बाबतीत बरीच सुटसुटीत आहे. एकच अडचण म्हणजे मुंबईहून ही फ्लाईट रात्री ३.३० ला सुटत असल्याने तोवर तिष्ठत रहावं लागतं आणि झोपेचं खोबरं होतं ! असो. आखूड शिंगी, बहुदुधी असा पर्याय कुठून मिळणार !!

निघायच्या क्षणापर्यंत कामात व्यग्र असल्याने अर्चनासाठी विशेष कुठली भेटवस्तू घ्यायला जमली नाही, पण मग आमचे कुटुंबियांचे काही जुने फोटो - जेव्हा आम्ही दोघे बरेच लहान होतो - निवडून त्यांच्या अर्चनासाठी प्रती बनवून घेतल्या. तसंच शाळेत असतानाचे अर्चनाचे सलग अनेक वर्ष सर्व तुकड्यांत पहिल्या क्रमांकाचे बक्षीस स्वीकारतानाचे फोटो होते, ते ही घेतले.

अमेरिकेत काय काय गोष्टी करायच्या आणि खरेदी काय करायची याची एक यादीच मी आणि अर्चनाने मिळून Google Documents वर करायला घेतली ! त्यात अगदी 'Castro street वर भटकणे’ यापासून 'Torani's English Toffee syrup' विकत घेणे येथपर्यंत असंख्य गोष्टी होत्या ! या खेपेस आई बाबा घरीच असल्याने मागे राहिलेल्या कामांची काही विशेष काळजी नव्हती. माझी लाडकी ’इंडिका’ मात्र माझा मित्र प्रशांतच्या ताब्यात देऊन निर्धास्त झालो.

२००५ सालापासून मुंबईच्या पावसाने माझ्या मनात धडकी भरवली असल्याने मला स्वत:ला प्रवासाला जायचे असो वा कोणाला सोडायला/आणायला जायचे असो, मी विमानतळावर झाडू मारायच्या हिशेबानेच पोहोचतो :) या खेपेसही संध्याकाळीच मुंबईस जायला निघालो. गाडीत अजून दोन सहप्रवासी होते - एक सॉफ्टवेअर इंजिनिअर होता, तोही अमेरिकेस जावयास निघाला होता तर दुसरे गृहस्थ ’फादर’ असून ते जर्मनीस जायला निघाले होते. मुंबईला जायचे असले की सहसा चांदणी चौकातून नाहीतर सदानंद हॉटेलपाशी हायवे ला लागतो. फारतर वाकड मधून. या खेपेला बाकीचे पिक-अप्स केल्यावर ड्रायव्हर ने चिंचवड मधून जुन्या हायवे मार्गे जाऊन मग एक्स्प्रेस वे ला गाडी घेतली. चिंचवड पर्यंतचा रस्ता आता सुरेख झाला आहे. तेथून पुढे जाताना मात्र समोरून येणा-या वाहनांशी एक दोनदा टक्कर होता होता राहिली ! ’ओव्हरटेक करणे म्हणजे काय’ हे आपल्या इथे ब-याच लोकांना ’समजवण्याची’ आवश्यकता आहे. सगळा रस्ता आपल्याच बापाचा आहे असे कोण शिकवते कोणास ठाऊक ! इतकी गुर्मी आणि मस्ती, आणि स्वत:च्या आणि दुस-याच्या जिवाशी खेळ करायचा अधिकार हा बहुधा इथल्या मातीत ’जन्मसिद्ध’ असावा. बाणेर रस्त्यावर देखील युनिव्हर्सिटीच्या पुढे दुभाजक नसल्याने लोक विरुद्ध दिशेने येणा-या वाहनांच्या जागेत घुसतात. मला नेहमी एक कोडे पडते. दर वर्षी पगार वाढतात, वस्तूंच्या किमती वाढतात, पण वाहतुकीचे नियम तोडल्याचे दंड मात्र आहेत तिथेच आहेत ! या तुलनेत अमेरिकेत चौकात ’स्टॉप’ चिन्हापाशी इमाने इतबारे थांबणारे लोक पाहिले की आश्चर्य वाटते. आणि ’साम दाम दंड’ ही आपल्याच पूर्वजांची शिकवण आपण का विसरतो याचा खेद ! कदाचित जीवनातली अशाश्वतता किती आहे हे सारखे जाणवत रहावे आणि आपण ’शाश्वत’ गोष्टींच्या भजनी लागून आपली अध्यात्मिक उंची वाढावी असा शासन यंत्रणेचा उदात्त दृष्टिकोन असावा.

असो. फूड मॉल वर ’नेस टी’ चा नेम (!) पूर्ण करून पुढे मार्गस्थ झालो. लोणावळ्यापाशी आल्यावर ’गिरिशिखरांवरुनी सोगे सुटले ढगांचे’ चे विलोभनीय दृश्य पहावयास मिळाले. काही अंतरापलिकडील दृश्य दिसत नव्हते. हिरवेगार डोंगर धुक्याच्या दुलईत समाधिस्त होऊन बसले होते. हवेत गारठा जाणवत होता. पावसाच्या हलक्या सरी होत्या. अशा हवेत जर जवळपास वाफाळणारा चहा, मसाला दाणे, कणीस वा गरमागरम भजी यांतलं काहीच नसेल तर मला तो अनुभव कधीच पूर्ण वाटत नाही ! अमेरिकेत असताना मला पदोपदी तिथल्या खाद्यजीवनातलं हे उणेपण जाणवायचं ! काही वर्षांपूर्वी मी कॅलिफोर्नियातील 17 Mile Drive या विलक्षण रम्य परिसराला भेट दिली होती. तेव्हा मला ही उणीव प्रकर्षाने जाणवली होती की रस्त्याच्या कडेला एकसुद्धा ’टपरी’ नव्हती !!

लिहिता लिहिता मला असं जाणवलं की माझ्या बोलण्यात पर्यटनाचा विषय आला की अमेरिकेतीलच उल्लेख बरेचदा येतात. खरंय. गंमत म्हणजे, मी भारतात राहतो, अमेरिकेस केवळ थोड्या धावत्या भेटी दिल्या आहेत. पण या अत्यल्प कालावधीत मी अमेरिकेत जेवढा भटकलोय तेवढा इतक्या वर्षांत भारतातही भटकलो नाहीये. त्याला बरीच कारणे आहेत. त्यातलं मुख्य म्हणजे अमेरिकेत (मी पाहिलेल्या, अनुभवलेल्या) पर्यटनाला जेवढी पोषक परिस्थिती आहे त्याच्या अंशत:ही येथे नाहीये. वस्तुत: इथे निसर्ग सौंदर्याची उधळण आहे, खाण्यापिण्याची रेलचेल आहे. ही आपली मातृभूमी आहे. पण अपु-या वाहतूक, निवास इ. सोयीसुविधा, माहितीची त्रोटक उपलब्धता आणि मनावर खोलवर घाव घालणारा स्वच्छतेचा अभाव या गोष्टी ओलांडून जावेसे वाटत नाही. अमेरिकेत पहा (मी अमेरिकेची इतकी टकळी लावण्याचे कारण, भारत सोडता हा एवढा एकच देश मी थोडाफार पाहिला आहे) - रस्त्यांचे प्रचंड जाळं विणलंय, जागोजागी एक्झिट्स पाशी गॅस स्टेशन, फूड कोर्ट्स, रेस्ट रूम्स असतात, जाल तिथे सुसज्ज होटेल्स मिळतात, अगदी किफायतशीर दरात (डॉलर ला ५० ने गुणू नका !!) - फ्रीज, मायक्रोवेव्ह, कूलर हीटर सह; प्रवासासाठी भाड्याने गाड्या मिळतात ! अजून काय हवं ! आपल्याकडे ’सुवर्ण चतुष्कोनाचे’ रस्ते सोडले तर आनंदी आनंद आहे ! रस्त्यावर दुभाजक सोडा, दुभाजक पट्टा सुधा सापडत नाही, बेशिस्त बाहतुकीला जरब नाही, (मानवनिर्मित !!) स्वच्छतागृहे आस्तित्वात नाहीत :(
असो. शेवटी प्रत्येकाचा प्राधान्यक्रम निराळा असतो. ज्या लोकांची ’प्रवासाला गेलं की सगळं चालवून घ्यायचं’ अशी मनोवृत्ती नसते, त्यांना बंधनं पाळणं भाग आहे !
काही जण म्हणतील, इतकं अडतंय तर जा ना अमेरिकेत ! कोणी सांगितलंय इथं राहून चडफडायला !
अमेरिकेत जाणं हे उत्तर नाहीये. मला केवळ या सुविधा आणि ही संपन्नता नकोय. मला ती ’इथेच’ हवीये ! माझ्या देशात. मी भरलेल्या इन्कम टॅक्स मधून.

विमानतळावर पोहोचलो तर वेगळेच दृश्य दिसले ! टर्मिनल्स कडे जाणारा रस्ता बदलून गेला होता आणि इमारतीवर घुमट दिसले ! विमानतळाच्या आधुनिकीकरणाचा भाग असावा. तिकीट दाखवून आत प्रवेश केल्यावर इमारतीचा अंतर्भागसुद्धा कायापालट झाल्यासारखा दिसला. दोन वर्षांपूर्वी येथे आलो होतो तेव्हा संगमरवरासदृश दिसणा-या भिंती, खांब, जमीन जुनेपणाच्या निशाण्या अंगाखांद्यावर बाळगून उभ्या होत्या. आज मात्र विट्रिफाईड टाईल्स, स्टीलसदृश चकाकणारे खांब, पुरेशी प्रकाशयोजना - सारे काही कात टाकल्यासारखे दिसत होते. तेवढ्यात लक्षात आले - आधुनिकीकरण करताना इथल्या ’खुर्च्या’ गायब झाल्या होत्या !! आणि मी लवकर येऊन टपकल्यामुळे चेक इन सुरू व्हायला बराच अवकाश होता. माझ्यासारख्या उगाच लवकर येणा-या मूर्खांसाठी विमानतळावर आसनव्यवस्था करायचे काहीच कारण नसणार ! मग मी आजूबाजूच्या इतर मूर्खांप्रमाणे अजून एक जास्तीची ट्रॉली घेतली आणि त्यावर आरूढ झालो. तसाही आपला देह म्हणजे तरी काय, ’नर्काचे पोतडे’ ! ठेवले ट्रॉलीवर तर बिघडले कुठे !! विमानतळ प्राधिकरणाने इथे ’ठेविले अनंते तैसेची रहावे, चित्ती असो द्यावे समाधान’ किंवा ’देहेदु:ख ते सूख मानीत जावे, विवेके सदा स्वस्वरूपी भरावे’ इ. संतवचने लावून मुमुक्षू जनांस धन्य करावे.

दुसरा बदल जाणवला - मागच्या एका पोस्ट मध्ये लिहिलं आहे - प्रवाशांना सोडायला येणा-या आप्तेष्टांशी गपा मारायला एक रेलिंग सारखी व्यवस्था होती. ती गायब झाली आहे ! म्हणजे निरोप समारंभ काय असतील ते विमानतळाच्या इमारतीच्या बाहेर करायचे ! उत्तम.

थोड्या वेळाने पोटात काक वंशीयांचे कूजन सुरू झाले ! मग घरून घेतलेला डबा संपवला आणि कॉफी ढोसली. मग थोडा वेळ लॅपटॉपवर ’कंग फू पांडा’ हा माझा अतिशय आवडता ऍनिमेशन-पट पाहिला. आणि मग नंतर आजूबाजूचे ’साखरेचे पुतळे’ न्याहाळणे हा माझा आवडता वेळ घालविण्याचा छंद आहे, त्याकडे वळलो. मग एकदाचे चेक-इन काउंटर उघडले. सामानाचे वजन मर्यादेच्या आत निघाल्याने माझा जीव भांड्यात पडला ! मग इमिग्रेशन, सुरक्षा तपासणी इ. सोपस्कार आटोपून गेटाकडे कूच केले. जाग्रण झाले की अवेळी भूक लागते ! इकडे तिकडे फिरून काही किडूक मिडूक तोंडात टाकावे का अशा विचारात असताना K F C चा स्टॉल दिसला. तिथले बहुतांशी पदार्थ नॉन-व्हेज असले तरी तिथे Veggie Fingers हा खमंग आणि चविष्ट व्हेज पदार्थ मिळाला. थोड्याच वेळात बोर्डिंग सुरू झाले. आश्चर्याचा अजून एक धक्का ! एका बस मधून बरच फिरून मग विमानापाशी आलो, आणि चक्क जिना चढून विमानात जायचे होते ! जेट वे कुठे गायब झाला कोणास ठाऊक ! बहुधा नूतनीकरणाच्या कामात तात्पुरता उपलब्ध नसावा. तसंही ’जिना’ या शब्दाला भारतात आजकाल फारच महत्व आलंय ;)

काही लोक कोप-यावरून दुधाची पिशवी आणायला जावं तितक्या सहजतेने आंतरराष्ट्रीय प्रवासास निघतात ! I am far from it ! त्यामुळे प्रवास म्हणला की मला शारिरीक आणि मानसिक थकवा नेहमीच येतो. मग सीट बेल्ट लावल्यावर पापण्या कधी अलगद मिटतात तेही कळत नाही.

प्रिय अर्चनास...

2009-08-23T09:43:00.000-07:00

16 August

प्रिय अर्चना,

एरवी मराठी म्हटले की एक तर ब्लॉग साठी लिहिले जाते, नाहीतर क्वचित ट्वीटर साठी. पण आत्ता ही फाईल मात्र तुला पाठवायचे पत्र म्हणून लिहीत आहे ! आणि त्यामुळे हे पत्र लिहिताना खूप छान वाटत आहे.

आपण म्हटलो होतो ना की गेल्या इतक्या सगळ्या दिवसांत आपल्या गप्पा खूप आणि खूप-विस्कळीत अशा होत होत्या :) इतकं काही बोलायचं होतं की कधी आणि कसं बोलावं तेच समजायचं नाही आणि मग संभाषणाचे धागे एकात एक गुंतत जायचे ! आणि दीड महिना बडबड करून पण विषय कधीच संपले नाहीत ! आणि आज सुद्धा मी अशाच गुंत्यात अडकलोय... गेला दीड महिना खरंच स्वप्नवत गेला. त्यातल्या इतक्या सुंदर स्मृती मनात गर्दी करत आहेत की पत्रात काय लिहायचं, आणि कुठल्या क्रमानं लिहायचं तेच समजत नाहीये ! पण कसंही लिहिलं तरी तुला ते नक्की आवडेल याची खात्री आहे !

SFO हून प्रवासाला सुरुवात केल्यापासून मी फ्लाईट मधे जवळपास पूर्ण वेळ झोप काढली. डोळा लागेपर्यंत, security check च्या पलिकडून हात हलवून निरोप देणारी तूच डोळ्यासमोर येत होतीस ! झोप अर्थातच काही विशेष सुखाची नव्हती - मान आणि डोके दुखायला लागले. मला फ्लाईट मधे एकतर नीट झोप लागत नाही, आणि त्यात जेवणासाठी अथवा शेजा-यांना सीट वरून उठायचं असल्यास आपल्यालाही उठावं लागतं त्यामुळे जी थोडीफार झोप लागते त्याचाही विचका होतो. त्यामुळे जेवण तर एकदाच घेतले आणि मग तू दिलेला शिरा खाल्ला. बहुतेक माझ्या परतीच्या फ्लाईटची तारीख बदलताना त्यात जेवणाचा पर्याय नोंदवायचा राहिला असावा ! त्यामुळे या खेपेला मला ’एशियन व्हेज’ पर्याय काही मिळणार नाही असे लक्षात आले ! पण मग जे कोणते जेवण मिळेल ते पाहू, ठीक वाटल्यास खाऊ असा विचार केला. उपलब्ध पर्यायांपैकी मी Bibimbap हा पर्याय निवडला ! याचा उच्चार कसा करायचा हे माहीत नसल्याने मी इंग्रजीतच लिहीत आहे. अन्यथा मूळ उच्चार माहीत नसताना स्वत:चे डोके लावून चुकीचे उच्चार ’बनविण्याच्या’ पद्धतीमुळे इंग्रजी (किंवा कुठल्याही अ-मराठी) शब्दांचे आचरट उच्चार आपल्याकडे प्रचलित झाले आहेत. उच्चार माहीत नसेल तर विचारून घ्यावा ! उदा jalapeno (’हालपेन्यो’ हा काहीसा जवळ जाणारा उच्चार आहे) ची ’जलपिनो’, ’अलपिनो’ अशी बरीच रूपे इकडे ऐकायला मिळतात :) असो. तर Bibimbap - पांढरा भात, काही भाज्या आणि 'Gochujang' (!) असे हे जेवण असते. 'Gochujang' हे मिरचीच्या पेस्ट सारखे प्रकरण असते आणि ते मला फारच चविष्ट वाटले. SFO च्या कोरियन मार्केट मध्ये मिळते बहुधा. चाखून बघ ! बाय द वे, शिरा फक्कड जमला होता ! अगदी आई सारखा !!

प्रवासात प्यायला गरम पाणी मात्र आठवणीने मागून घेत होतो. कोरियन एअर ची सेवा मला छान वाटली. अतिशय अगत्याची. फक्त आपल्या आणि कोरिअन लोकांच्या इंग्रजीचे गोत्र अजिबात जुळत नाही ! मागच्या प्रवासाची आठवण आली, मला चहा हवा होता, आणि माझा मराठी जिभेवरचा (!) ’टी’ हा उच्चार कोरिअन हवाईसुंदरीला काही केल्या समजेना ! शेवटी लिहून दाखवायची वेळ आली !!

माझा एक सहप्रवासी मंगोलियाला चालला होता तर दुसरी कन्यका - ही चांगली सुस्वरूप होती ;) - कंबोडिया ला चालली होती.

सोल च्या इंचन विमानतळावर उतरल्यावर तिथल्या प्रशासनाने प्रत्येकाची थर्मामीटरने तपासणी घेण्याची व्यवस्था केली होती आणि मगच पुढे जाऊ देत होते ! हा तापमापक कानाजवळ काही सेंटीमीटर वर धरतात आणि त्यात तापमान दिसते. ही पद्धत मला फारच आवडली - म्हणजे तापमान मोजण्यासाठी थर्मामीटर चा स्पर्श पण करण्याची गरज नाही. ही चाचणी केवळ कोरियात प्रवेश करणा-या प्रवाशांची नसून ट्रांझिट मधल्या प्रवाशांची पण करत होते. मुंबईच्या तुलनेने हा अनुभव चांगला वाटला. पण त्यामुळे एकंदर परिस्थितीचे भान येऊन मनावर एक दडपण निर्माण झाले. चाळा म्हणून आय पॉड ऑन केला, तर लक्षात आले की विमानतळावरचे वाय फाय ऍक्सेस होतंय. कुठून दुर्बुद्धी झाली, तर इ सकाळ, टाईम्स ऑफ इंडिया आणि अजून एक दोन साईट्स पाहिल्या आणि सगळ्या मुख्य बातम्या ’स्वाईन फ्लू ची परिस्थिती बिघडत चालल्या’च्याच होत्या ! थोड्या वेळाने मला मळमळल्यासारखे वाटायला लागले :) मला Air Sickness चा त्रास सहसा होत नाही. एकंदरीत मला हे लक्षण काही फार चांगले वाटले नाही. उरलेला थोडा शिरा खाऊन घेतला. गेट पाशी दोन मराठी सहप्रवासी भेटले. पैकी एक दादरचे होते, तेही x-COEPian च होते ! मग जरा चार गप्पा झाल्या.

विमान जवळपास रिकामेच होते ! त्यामुळे सगळे प्रवासी वेगवेगळ्या सीट्स वर जाऊन बसले !! ब-याच जणांनी (मी सुद्धा!!) नाकाला मास्क/ रुमाल लावले होते. मला असा भास झाला की सगळेच लोक एकमेकांकडे संशयाने पाहत आहेत :) रात्र असल्याने विमानाबाहेर अंधार होता आणि आतसुद्धा दिवे मालविल्याने पूर्ण अंधार होता. कोणी जोरात खोकले वा सटासट शिंकले की काळजाचा ठोका चुकत होता !! एकंदर काय, नैराश्य वाढवायला सर्व घटक अनुकूल होते !! मग सरळ 'Do not disturb' चा स्टिकर सीट वर चिकटवला आणि चांगली डबल शाल अंगावर घेऊन आठ तास झोपलो :)

बुधवारी रात्री मुंबई मधे उतरलो. निघायच्या आधी मला लोकांनी सांगितले होते की आता विमानतळावर खूप कडक चाचण्या होतात, ’बी प्रीपेअर्ड’ वगैरे ! अशी कुठलीही चाचणी वगैरे न घेता प्रशासनाने केवळ एक फॉर्म भरून घेतला ! मी ट्विटर वर लिहिल्याप्रमाणे आपण एके ४७ चा मुकाबला लाठीने करतो आणि स्वाईन फ्लूचा कागदी फॉर्म ने !! इमिग्रेशन ला आलो तर सगळे इमिग्रेशन ऑफिसर्स पण मास्क लावून बसले होते !! ऑफिसर ने माझा चेहरा पडताळून पाहण्यासाठी मला मास्क दूर करायला सांगितले !! बॅगेज बेल्ट वर २ बॅग्स तर लवकर मिळाल्या पण ऐन वेळी चेक इन केलेला शॉवर कर्टन रॉड काही येईना. एका गृहस्थांची छत्री आली त्यामुळे माझीही आशा पल्लवित झाली. पण सगळा बेल्ट रिकामा होईपर्यंत थांबूनसुद्धा तो रॉड काही येईना. दरम्यान २ ३ उत्साही लोक (हे नक्की कोण होते कोण जाणे !) जवळ येऊन "साहेब, सगळे सामान कस्टम्स मधून काढून देतो, नेऊ का ?" असं विचारून गेले. शेवटी मी बेल्ट पाशी एकटाच उरलो ! एकदा मनात विचार येऊन गेला की ’जाऊ दे तो रॉड’, पण तसंही मन होईना. मग विमान कंपनीच्या एक अधिकारी माझ्यापाशी येऊन चौकशी करून गेल्या आणि विचारून सांगते म्हणून त्यांनी सांगितले. मग त्यांनी ३-४ वेळा वॉकीटॉकीवरून कोणाकोणाशी संपर्क केला, पण त्याचा पत्ता काही लागला नाही. बोलताना ओळख निघाली की त्यांचे नाव ’प्राजक्ता आपटे’ असून त्यांचा भाऊ अमरेंद्र हा माझा सिमॅंटेक मधला सहकारी आहे ! मग त्यांनी आणि त्यांच्या एक सहका-यांनी माझ्याकडून काही डीटेल्स घेऊन एक फॉर्म भरून घेतला आणि सामानाचा तपास करतो म्हणून सांगितले. खरं तर हा रॉड चेक-इन करताना मला असं सांगण्यात आलं होतं की तो हरवल्यास आमची जबाबदारी नाही. तरी विमान कंपनीच्या अधिका-यांनी केलेलं सहकार्य पाहून छान वाटलं. या तपासासाठी जो फॉर्म भरला, त्या औपचारिकतेचा भाग म्हणून मला या वेळेला कस्टम्स च्या ’रेड’ चॅनेल मधून जावं लागलं :) कस्टम्स अधिका-यांनी जुजबी प्रश्न विचारले आणि जाताना ’पुण्यातील परिस्थिती गंभीर दिसते, काळजी घे’ असं सांगितलं ! ’कोरड्या’ यंत्रणेतला हा माणुसकीचा आणि आपलेपणाचा ओलावा मनाला भिडला. चार गोड शब्द बोलायला पैसे पडत नाहीत, पण बहुत लोकांना हे ठाऊक नसावं. म्हणूनच अमेरिकेत ठीकठिकाणी जे 'Have a nice day!' ऐकायला मिळे - अगदी औपचरिक असले तरी - त्याला मी आवर्जून आणि मनापासून प्रतिसाद द्यायचो.

Arrival Lobby मधून बाहेर आलो तर पहिल्यांदा नजरेला पडला एक दांडगा काळा कुळकुळीत श्वान आणि रायफलधारी पोलिस ! जरा दचकून बाजूबाजूनेच निघालो. मला क्रिस ची आठवण झाली ! तो भारतात आला होता तेव्हा मुंबई विमानतळावर उतरल्यावर भल्या मोठ्या बंदुका हातात घेतलेले सुरक्षा रक्षक पाहून त्याला चांगलेच दचकायला झाले होते !! ही गोष्ट तोपर्यंत माझ्या कधी ध्यानातच आली नव्हती. क्रिस ने याचा उल्लेख केल्यावर लक्षात आले की अमेरिकेत कॉप्स कडे शस्त्रे असतात पण ती इतकी मोठ्या बंदुकांसारखी दिसत नाहीत ! अर्थात इथे शस्त्राच्या आकारापेक्षा त्याचे कार्य फार महत्त्वाचे आहे !

ज्या कंपनीची गाडी ठरवली होती, त्यांचे प्लकार्ड असलेले कोणी दिसेना. फोन करावा तर माझ्या सेल वर रेंज नाही ! कॉइन बॉक्स वरून फोन करावा तर रुपयाचे नाणे नाही आणि कोणाकडून मागून आणावे तर ट्रॉली ढकलत इकडे तिकडे जायचे ! शेवटी एका गृहस्थाला विचारले की अमुक कंपनीची गाडी कुठे असते ? तेव्हा नशिबाने त्यास ठाऊक होते आणि तो मला पार्किंग मधे घेऊन गेला. अर्ध्या तासात गाडीची व्यवस्था झाली आणि मग पुण्याला यायला निघालो. वाटेत एक विनोदी दृश्य नजरेला पडले. रस्त्याची एक पूर्ण लेन कामासाठी बंद केली होती, आणि ते वाहनचालाकांना नीट दिसावे म्हणून पूर्ण लेनच्या बाजूला चक्क आजकाल दिवाळीत लावतात तशी लांबलचक LED दिव्यांची माळ लावली होती !! ते पाहून हसूच आले ! पण नाकावर लावलेल्या मास्क मुळे नीट हसता आले नाही :)

त्यावरून आठवले - निघायच्या आदल्या दिवशी मला मास्क आणून देण्यासाठी तू किती धावपळ केलीस ! दहा दुकाने पालथी घातली त्या मास्क साठी. आणि प्रवास चालू केल्यावर जाणवले - तो मास्क नसता तर मी मनाने चांगलाच खचलो असतो. आणि मलाच मास्क हवा असून मी शांत बसून होतो आणि तू धावाधाव करत होतीस. अर्चू, मला पहिली आठवण कसली आली असेल तर माझ्या बारावी च्या परिक्षेच्या आदल्या दिवशी मला काही गहन (!!) शंका निर्माण झाल्या होत्या, आणि माझा वेळ वाचावा म्हणून तू के एम गोखल्यांकडे जाऊन त्या निरसन करून आणल्या होत्यास !! अर्चना, तुझ्या सारखी बहीण लाभायला खूप मोठं भाग्य लागतं, जे मजजवळ आहे. काही गोष्टी प्रत्यक्ष सांगता येत नाहीत, पण किमान लिहिता येतात हे काय कमी आहे !! मी तुझ्यासाठी असे काही केल्याची मला पुसटशी आठवण पण नाहीये !! आणि किंबहुना तशी परिपक्वता सुद्धा माझ्यामधे नाहीये :(

हाय वे ला लागल्यावर पहिली आठवण कसली आली असेल तर US मधले हाय वे, Construction साठी बंद केलेल्या लेन्स आणि आपला प्रवास !! ग्रॅंड कॅनियन ला जाताना मधे हूव्हर डॅमपाशी बरेच अंतर लेन बंद होती, आठवतंय का ?

वाटेत फूड मॉलवर थांबलो, जवळपास सगळी दुकाने बंदच होती. एका दुकानातून पाण्याची बाटली घेतली, आणि मग हॅंड सॅनिटायझर ने हात स्वच्छ करून मग पाणी प्यायलो. आजूबाजूला सगळे मास्क वा रुमालधारी लोकच नजरेस पडत होते. मी आणि ड्रायव्हर दोघेच गाडीत असून दोघे एकमेकांच्या संशयाने नाके झाकून बसलो होतो :) काही काळापूर्वी रेडियो वर ऐकलेले एक नाटुकले आठवले. विषय थोडा निराळा होता. एक प्रवासी भाड्याची बैल गाडी करून एका आडवाटेने चुकलेली गाडी गाठायला निघालेला असतो आणि प्रवासी आणि गाडीवाला - दोघांना एकमेकांची भिती वाटत असते की दुसरी व्यक्ती आपल्याला वाटेत लुटेल ! म्हणून दोघेही आपापल्या शौर्याच्या बाता मारत दुस-याला घाबरवायला पाहत असतात !! तसंच आम्ही दोघे पण आपापल्या मास्क ने स्वत:ला थोडी सुरक्षितता मिळवायचा प्रयत्न करत होतो :)

सकाळी उजाडायच्या आतच घरी पोहोचलो. अजून बाहेर अंधारच होता, आई बाबांनी नाकाला रुमाल बांधला होता, ड्रायव्हर ने ही नाकाला रुमाल बांधला होता आणि मी मास्क ! बाबांनी सगळ्या बॅग्स डेटॉलच्या पाण्याने लगेच पुसून घेतल्या. आई ने फक्कड चहा बनवला आणि मग मी लगेच आंघोळ करून घेतली. एरवी या गोष्टीचा मला किती आळस आहे तुला माहीतच आहे, पण या खेपेला मनात काळजीने इतके बस्तान बसवले होते की पावले आपोआप बाथरूम कडे वळली. आपण बोलल्यानुसार पुढचे काही दिवस मी माझ्या खोलीतच राहणार आहे. 'Self Quarantine!' सहा सात दिवस. थोडा त्रास होतोय, पण इलाज नाही. राहून राहून माझ्या मनात तुलना येतीये - SFO airport वर पोहोचल्यावर मी तुला चक्क कडकडून मिठी मारली होती ! आणि घरी आल्यापासून रात्रीपर्यंत आपण बोलतच होतो ! बॅगांची उचकापाचक करत होतो... आता मात्र मी पूर्ण आयसोलेट झालो आहे. बॅग्ज मधे तू पाठविलेल्या इतक्या गोष्टी आहेत, पण त्या उघडायचा विशेष मूड होत नाहीये. पण आता पर्यंत - शनिवार आहे आज - त्याची सवय झाली आहे. अजून मी घराचा उंबरठा पण ओलांडला नाहीये !! आणि आठवडाभर तसाच प्लॅन आहे. ऑफिस मधल्या लोकांना पण चिंता वाटू नये म्हणून मी पुढचा आठवडा घरूनच काम करणार आहे.

इथे चांगलेच भीतीचे वातावरण आहे, किमान मला तरी तसं जाणवतंय. ऑफिस मधे काही लोक घरूनच काम करत आहेत, काहीजण मास्क लाऊन येत आहेत आणि कोणी चुकून एकदा जरी शिंकले, तरी त्याला लोकांच्या विचित्र नजरांचा सामना करावा लागतोय ! वृत्त वाहिन्यांवर फक्त स्वाईन फ्लू च्या बातम्या आहेत असं ऐकलं. घरी टी व्ही नाही आहे ते बरं आहे !! पण मी दर थोड्या वेळाने इ सकाळ, रेडिफ इ. साईट्स उघडून बातम्या पाहत आहे. तू वाचलंच असशील की बरीच मार्केट्स २-३ दिवस बंद आहेत. सरकारनं नाही, पण किमान लोकांनीच हा निर्णय स्वयंस्फूर्तीनं घेतला ते बरे झाले. आजच्या बातम्यांनुसार असं वाटतंय की परिस्थिती सुधारत आहे. Fingers crossed !

आपण आपल्या आयुष्यात प्रथमच अशा भितीचा आणि परिस्थितीचा अनुभव घेतोय न ! तू जरी यापासून दूर असलीस तरी तुला आमच्याहून जास्त काळजी असणार हे मला ठाऊक आहे.

पुण्यात आल्यावर काय काय करायचे याची माझ्याकडे एक मोठ्ठी यादीच होती ! पर्यटनापासून खाद्यजीवनापर्यंत. पण त्या बेतांवर तूर्तास तरी पाणी पडलं आहे !!

सकाळी उठल्यापासून झोपेपर्यंत मला गेल्या काही दिवसांच्या इतक्या आठवणी येतायत म्हणून सांगू - सकाळचा चहा, पूजा, तू मला ऑफिसला ड्रॉप करायचीस तो रस्ता, आपल्या गप्पा, कॉप कार्स, याहू चॅट, पिक अप, डबा, हॉन्ग फू मधलं ’कंग पाओ तोफू’, स्टार बक्स, डेनीज चं ग्रॅंड स्लॅम, कॉस्टको, लिव्हरमूर, स्ट्रिप, शामू, सॉसॅलिटो, म्युअर वूड्स, पॉइंट बोनिटो, बर्कली, बे ब्रिज, गोल्डन गेट, ’साधा चहा’ आणि ’खरा चहा’, हॅरी पॉटर चा ’क्रॅश कोर्स’, SFO झू, पिसारा फुलविलेला मोर, आपण ऐकलेली हिंदी आणि मराठी गाणी ... यादी अमर्याद आहे ! हॅरी पॉटरची आठवण आल्यावर एक गंमतशीर उपमा सुचलीये ! ही स्वाईन फ्लू ची साथ ’डिमेंटर्स’ सारखी आलीये ! आनंद शोषून घ्यायला, नैराश्य आणायला.. पण माझ्याकडे गेल्या दीड दोन महिन्यांतल्या आनंदी आठवणींचा इतका मोठा साठा आहे की हे सगळे ’डिमेंटर्स’, मी ’पेट्रोनस चार्म’ ने हाकलवून लावीन !! आणि पुढचे काही दिवस हाऊस-ऍरेस्ट मधे राहून मी हेच करणार आहे ! हे पत्र त्यातलंच पहिलं आहे !!

तुझाच,
निखिल

गणपतीची आरती

2009-08-22T10:29:00.000-07:00

समर्थ रामदास स्वामी रचित गणपतीची आरती

सुखकर्ता दु:खहर्ता वार्ता विघ्नाची ।

नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची ।

सर्वांगी सुंदर उटी शेंदूराची ।

कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची ॥ १ ॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।

दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती ॥ ध्रु. ॥

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा ।

चंदनाची उटी कंकुमकेशरा ।

हिरेजडित मुगुट शोभतो बरा ।

रुणझुणती नुपुरे चरणी घागरिया ॥ २ ॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।

दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती ॥ ध्रु. ॥

लंबोदर पीतांबर फणिवर बंधना ।

सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना ।

दास रामाचा वाट पाहे सदना ।

संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना ॥

जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।

दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती ॥ ध्रु. ॥

कृतज्ञता !

2009-08-16T00:13:00.000-07:00

पुण्यात स्वाईन फ्लू ने धुमाकूळ घातला आहे. अनेक लोकांनी घरीच राहणे पसंत केलं आहे. शाळा, महाविद्यालयं, सिनेमागृहं, होटेल्स, बाजार बंद आहेत - जणू स्वयंघोषित संचारबंदीच आहे !

पण याच वेळी काही हात स्वाईन फ्लू ला प्रतिबंध करायला झटत आहेत. डॉक्टर्स, परिचारिका, रुग्णालयांतील कर्मचारी, तपासणी केंद्रे, एन आय व्ही आणि इतर अनेक घटक. त्यांचे आभार मानावेत तितके कमीच आहेत. त्यांच्या प्रती मनात कौतुक आणि कृतज्ञता याच भावना आहेत !

लाकूड तोड्या आणि फॉरवर्ड्स

2009-08-05T10:09:00.000-07:00

गेल्या रविवारी मी येथे लिहिलेल्या ’प्रामाणिक लाकूड तोड्या’ची कथा मलाच इ-मेल वर फॉरवर्ड होत मिळाली !! ती कथा लोकांस आवडली, फॉरवर्ड करावीशी वाटली, याचा आनंद झाला.

परंतु अशा कथा (माझी अथवा इतर कोणत्याही लेखकाची असो), फॉरवर्ड करताना ’लेखकाच्या नावासह’ ती फॉरवर्ड करण्याचे सौजन्य दाखवावे अशी माझी अपेक्षा आहे आणि ती अजिबात अवास्तव नाही !

ज्या कोणी ही कथा ब्लॉग वरून कॉपी केली त्यांनी आपली सदसदविवेक बुद्धी जागृत ठेवावी अशी त्यांना विनंती.

प्रामाणिक (ला)कोड तोड्या

2009-08-03T14:21:00.000-07:00

कलियुगातील गोष्ट आहे.

एका गावात दोन (ला)कोड तोडे म्हणजेच साहेबी भाषेत Software Engineers राहत होते. पोटाची खळगी भरण्यासाठी दोघेही कोडिंग करायचे. त्यांतील एक कोड तोड्या प्रामाणिक होता तर दुसरा लबाड होता. सकाळी उठायचे, न्याहरी करून ऑफिस मधे जायचे, Source Tree वर चढून कोड तोडायचे (cut copy paste), दुपारच्याला सब वे मधून बांधून आणलेले फुट लॉंग खायचे, अंमळ विश्रांती घ्यायची, आणि मग उशिरापर्यंत राब राब राबून अंधार पडला की घरी परतायचे असा त्यांचा दिनक्रम असे.

एके दिवशी काय झाले, प्रामाणिक कोड तोड्याचे कामात मन लागत नव्हते. म्हणून आपल्या खुराड्या(cube) मधे बसून कोड तोडण्या ऐवजी तो ऑफिसच्या आवारातल्या पोहण्याच्या तलावापाशी जाऊन बसला. तलावाकाठी बसून लॅपटॉप घेऊन कोड तोडू लागला. बघता बघता त्याला जराशी डुलकी लागली आणि त्याचा लॅपटॉप तलावात पडला. प्रामाणिक कोड तोड्याला खडबडून जाग आली आणि लॅपटॉप पाण्यात पडलेला पाहून तो रडू लागला. त्याला रडताना पाहून एक जलदेवता पाण्यातून बाहेर आली आणि तिने कोड तोड्याला विचारले,

"कोड तोड्या, तू का बरे रडत आहेस ?"

कोड तोड्याने रडत रडत तिला सांगितले

"माझा लॅपटॉप कोड तोडता तोडता पाण्यात पडला. माझ्याकडे दुसरा लॅपटॉप नाही. माझी उद्या डेडलाईन आहे. ती पूर्ण झाली नाही तर माझे कसे होणार ? घरी म्हातारे आई वडील आहेत. त्यांचे कसे होणार ?"

जलदेवता म्हणाली, "रडू नकोस. मी तुझा लॅपटॉप पाण्यातून बाहेर काढून देते."

इतके म्हणून जलदेवतेने पाण्यात बुडी मारली आणि ती एक लॅपटॉप घेऊन बाहेर आली. कोड तोड्याने कन्फिगरेशन पाहिले. हा लॅपटॉप 4 GB RAM चा होता. प्रामाणिक कोड तोड्या म्हणाला,

"हा लॅपटॉप माझा नव्हे. माझा लॅपटॉप तर 1 GB RAM चा होता."

जलदेवतेने पाण्यात पुन्हा बुडी मारली आणि ती अजून एक लॅपटॉप घेऊन बाहेर आली. कोड तोड्याने कन्फिगरेशन पाहिले. हा लॅपटॉप 2 GB RAM चा होता. प्रामाणिक कोड तोड्या म्हणाला,

"हा लॅपटॉप माझा नव्हे. माझा लॅपटॉप तर 1 GB RAM चा होता."

जलदेवतेने पाण्यात तिस-यांदा बुडी मारली आणि ती एक लॅपटॉप घेऊन बाहेर आली. कोड तोड्याने कन्फिगरेशन पाहिले. हा लॅपटॉप 1 GB RAM चा होता. प्रामाणिक कोड तोड्या म्हणाला,

"हाच माझा लॅपटॉप !!"

जलदेवता कोड तोड्याच्या प्रामाणिकपणावर खूश झाली आणि तिने ते तीनही लॅपटॉप प्रामाणिक कोड तोड्याला बक्षीस देऊन टाकले.

दुस-या दिवशी प्रामाणिक कोड तोड्याच्या मित्राने त्याच्याकडे नवीन लॅपटॉप पाहिला. त्याने विचारले, "मित्रा, या इकॉनॉमी मधे तुझ्याकडे नवीन लॅपटॉप कुठून आला ?" प्रामाणिक कोड तोड्याने त्याला जलदेवतेबद्दल सांगितले. ते ऐकून लबाड कोड तोड्याच्या मनात लोभ निर्माण झाला.

दुस-या दिवशी लबाड कोड तोड्या पोहण्याच्या तलावापाशी जाऊन बसला. तलावाकाठी बसून लॅपटॉप घेऊन कोड तोडू लागला. थोड्या वेळाने त्याने आपला लॅपटॉप मुद्दाम तलावात टाकला आणि मोठ्याने रडू लागला. त्याला रडताना पाहून जलदेवता पाण्यातून बाहेर आली आणि तिने कोड तोड्याला विचारले,

"कोड तोड्या, तू का बरे रडत आहेस ?"

कोड तोड्याने रडत रडत तिला सांगितले,

"माझा लॅपटॉप कोड तोडता तोडता पाण्यात पडला. माझ्याकडे दुसरा लॅपटॉप नाही. माझी उद्या डेडलाईन आहे. ती पूर्ण झाली नाही तर माझे कसे होणार ? घरी म्हातारे आई वडील आणि बायका पोरे - नाही नाही - बायको आणि पोरे आहेत. त्यांचे कसे होणार ?"

जलदेवता म्हणाली,

"रडू नकोस. मी तुझा लॅपटॉप पाण्यातून बाहेर काढून देते."

इतके म्हणून जलदेवतेने पाण्यात बुडी मारली. या खेपेस थोडे Optimization करून ती तीन लॅपटॉप घेऊन बाहेर आली आणि कोड तोड्याला विचारले,

"यातला कोणता लॅपटॉप तुझा होता ?"

लबाड कोड तोड्याने कन्फिगरेशन्स पाहिली. तो म्हणाला,

"माझा लॅपटॉप 4 GB RAM चा होता."

जलदेवतेला लबाड कोड तोड्याचा खोटेपणा आवडला नाही आणि ती लबाड कोड तोड्याला कोणताच लॅपटॉप न देता अदृश्य झाली.

कलियुगाचा महिमा :

प्रामाणिक कोड तोड्या तीन लॅपटॉप घेऊन आयुष्यभर कोडिंगच करत राहिला.

लबाड कोड तोड्याचा लॅपटॉप पाण्यात पडल्याने त्याला कोड लिहिता येईना. मग कंपनीने त्याला मॅनेजर बनवून नवीन ब्लॅकबेरी घेऊन दिला :)

---

कालच्या रविवारी माझी बहीण - अर्चना - मला सॅन फ्रान्सिस्कोच्या उत्तरेला असलेले ’पॉइंट बोनिटो’ दीपगृह पहावयास घेऊन गेली होती. दीप गृहाच्या उंचीवरून दिसणारे दृश्य, खाली उसळणा-या फेसाळ समुद्राच्या लाटा, परिसरातील शांतता, भणाणणारा वारा आणि गप्पांमधून जागणा-या, पुण्यात एकत्र व्यतीत केलेल्या बालपणाच्या रम्य स्मृती.
विषय भरकटत आम्ही मराठीच्या पाठ्यपुस्तकातल्या लाकूडतोड्याच्या गोष्टीवर जाऊन पोहोचलो आणि मग त्या कथेचे विडंबन करायची चांगलीच हुक्की आली !! ही कथा मी आणि अर्चनाने मिळून लिहिली आहे !

पिंजरा आणि घर

2009-05-10T09:35:00.000-07:00

नाही नाही, ’पिंजरा आणि घर’ हे टायटल थोडेसे दिशाभूल करणारे आहे ! पण विषय असा आहे -

मी लहान असताना आई बाबा मला आणि अर्चनाला ब-याच वेळेला पेशवे पार्क मधे घेऊन जायचे. तिथे ब-याच प्रकारचे प्राणीपक्षी दाटीवाटीने कोंबलेले असायचे ! हत्ती, पांढरा वाघ, चंडोल (हे त्या पक्ष्याचे खरे नाव होते की आम्हाला ते तसे वाटायचे कोण जाणॆ!) आणि गोल्डन पीझंट ही लक्षात राहिलेली काही खास नावे ! वरच्या बाजूला सारसबागेला लागून फुलराणी आणि घसरगुंड्या-झोपाळे ! मे महिन्याच्या सुटीत आई असेल तर रविवार सकाळ आणि बाबा पण असतील तर गुरुवार सकाळ या बेतात छान जायची !

तिथे वाघ-सिंह इत्यादि हिंस्र श्वापदांच्या पिंज-यामधे एक खास व्यवस्था असायची - ’आतला पिंजरा’. दुपारी प्राण्यांची जेवायची वेळ झाली की पिंज-यात खाणे ठेवायला, अथवा पिंजरा झाडून साफ करताना या प्राण्यांना ’आतल्या’ पिंज-यात हाकलायचे ! दोन्ही पिंज-यांमधे बाहेरून उघडता येणारे एक सरकते दार असायचे. बाबांनी मला खेळायला एक असाच पिंजरा बनवून दिला होता. ’ब्रुक बॉन्ड’ चहाच्या खोक्यापासून बनवलेला. पिंज-याच्या पूर्ण जाळीच्या भिंती, आतला पिंजरा, त्याचे सरकते दार, मुख्य दरवाजा, त्याला कडी !! अतिशय बारकाईने निरीक्षण करून हुबेहूब बनवलेले मॉडेल होते ते. पिंज-यात हवा खेळती रहावी म्हणून छपराला काही गोल आकाराची मोठी भोके सुद्धा होती. आम्ही त्याचा उपयोग फारच विनोदी प्रकारे करायचो ! ’चंडोल’ हा अर्चनाचा लाडका पक्षी आणि ’हत्ती’ मला जीव की प्राण ! आमच्या कडे खेळण्यातले अनेक चिमुकले प्राणी पक्षी होते, त्यात अर्थातच हे दोघेही होते. तेव्हा आमचे भांडण झाले की आम्ही एकमेकांवर सूड उगवायला बिचा-या ’चंडोल’ आणि ’हत्ती’ ला वाघाच्या पिंज-यात छपरातल्या भोकातून आत टाकायचो ! हा बालिशपणा आठवला की आता जाम हसू लोटते !

तसंच कुठल्याशा खोक्यापासून बाबांनी एक घर पण बनवले होते ! तो उद्योग तर कित्येक महिने चालू होता ! मी मधून मधून कामाचा progress review आणि follow up करत असे :) मॅनेजरचे पाय पाळण्यात दिसतात म्हणायला काही हरकत नाही :) ते घर तर फारच झकास होते. दुमजली, व्यवस्थित उघडणारी-मिटणारी सुबक खिडक्या-दारे, उतरते कौलारू छप्पर, घराच्या आतून आणि बाहेरून जिना, आतल्या जिन्यात प्रकाश यावा म्हणून भिंतीत बसवलेली जाळी, खिडकीची तावदाने, बाजरी काचेचा आभास निर्माण करायला लावलेला ब्लेडच्या आवरणाचा बटर पेपर ! विलक्षण कौशल्याने आणि विचारपूर्वक बनवलेले घर होते ते.

दर गुरुवारी असले काहीतरी करून घ्यायला बाबांच्या मागे माझी भुणभुण असे. आठवड्यातला एकच सुटीचा वार असूनही बाबा पण मोठ्या आवडीने हे उपद्व्याप करायचे.

आजच्या पिढीतले पालक मुलांना घेऊन मल्टिप्लेक्स मध्ये जातात, होटेलिंग आणि कपड्यालत्त्यावर पाण्यासारखा पैसा खर्च करतात, महागडे विडिओ गेम्स घेऊन देताना पैशाचा विचार करत नाहीत. पण ते सुटीच्या दिवशी मुलांबरोबर तासनतास खर्च करून, ब्लेड-कर्कटक-कात्री आणि पुठ्ठे घेऊन मुलांना पिंजरा आणि घर बनवून देतात का ते माहीत नाही.

मला लहानपणी अंगात घातलेले कपडे विशेष आठवत नाहीत. कोणत्या होटेल मध्ये जायचो तेही आठवत नाही.
’पिंजरा आणि घर’ मात्र स्मृतीत कायमचे कोरले गेले आहेत.

---

’सेवा सहयोग’ या सेवाभावी संस्थेच्या 'School Kit Donation drive' या उपक्रमामध्ये मी सहभाग घेतला आहे. माझ्या कंपनीतल्या सहका-यांकडून वर्गणी गोळा करायला मला एक Drop-Box हवी होती. मी बाबांना ’बनवून देता का’ म्हणून विचारले. त्या निमित्ताने ’पिंजरा आणि घराची’ आठवण झाली !! आपल्याला 'School Kit Donation drive' ची माहिती येथे मिळेल. थोडक्यात सांगायचे तर - शाळेत जाणा-या आपल्या असंख्य चिमुकल्या दोस्तांना नवीन दप्तर-कंपास-वह्या विकत घेणे आर्थिक दृष्ट्या शक्य नसते. या लहानग्यांना हा आनंद मिळावा यासाठी हा प्रयत्न ! देशातल्या वा परदेशातल्या वाचकमित्रांना या स्तुत्य उपक्रमाला हातभार लावायचा असेल तर वेब-साईट वरील माहिती पहा अथवा माझ्याशी nikhilmarathe at gmail dot com येथे संपर्क साधा !

सूर

2009-04-08T07:35:00.000-07:00

रविवारची सायंकाळ असावी
वीक एन्ड संपल्याचं रितेपण मनात असावं
पावलं कुठंतरी एकांत शोधायला वळावीत
तळजाई टेकडीच्या माथ्यावर
एखाद्या पायवाटेच्या कडेला

विसावायला जागा असावी
लोकांचा गोंगाट नसावा
ओळखीचं कुणी न भेटावं
भेटलं तरी न पहावं
पाहिलं तरी न बोलावं
मनाच्या डोहात एका शब्दाचा खडा पण न पडावा
थंड वा-याची झुळूक अंगावर मोरपीस फिरवून जावी
पायाखाली सोनेरी पानगळ असावी
निष्पर्ण तरूंच्या काटेरी खराट्यांमधून
परतीला निघालेला लालबुंद गगनराज दिसावा
घड्याळाचा काटा न रुतावा
कानवर हेडफोन असावा
कानातून हृदयात उतरणारे सूर असावेत
माझं मीपण हरवावं

अहंकाराचं ओझं फेकल्यावर
जीव कसा पिसासारखा हलका होतो !
तो सुरांवर हलकेच सोडून द्यावा
तरंगू द्यावा मजेत, मस्तीत
पाण्यावर सोडलेल्या दिव्यासारखा
स्वत:च्याच प्रतिबिंबाशी संवाद साधत

सूर ऐकावेत
दुरून न ऐकता त्यांची गळाभेट घेत
सूर होऊन
सूर अनुभवत
सुरांसह मनानं डोलावं
आंदोळावं

सुरांवर आरूढ झालं की प्रत्येक सफर वेगळी!
कधी नि:शब्द जलाशयात
वल्ह्यांचा चुबुक चुबुक असा लडिवाळ आवाज करत हलकेच जाणा-या होडीसारखी
कधी घसरगुंडीसारखी वेगवान
कधी फ्री फॉल सारखी श्वास रोखायला लावणारी
तर कधी रोलर कोस्टर सारखी
तानेच्या प्रत्येक खटक्यावर श्वासात मस्ती भरणारी

अंधार झाला की जाणवावं
सुरांबरोबरची जिवाभावाची भेट आटोपती घेऊन
तृप्त पावलं परतावीत
पुढच्या भेटीचा वायदा करत.

आंब्याचा मावा

2009-04-02T07:32:00.000-07:00

रचनानं आंब्याच्या माव्याचं पॅकेट पिशवीतून काढून फ्रीजच्या कडेच्या कप्प्यात ठेवलं. या रविवारी चक्क घरी आंबा बर्फी करण्याचा बेत घाटत होता. रेसिपी आणि बाकी सामान सज्ज होतं. उगाच चितळ्यांना कशाला अवाच्या सवा पैसे टिचवायचे ! एकदा रेसिपी कन्फर्म करायला आणि मनोधैर्य वाढवायला आईला फोन केला की झाले ! तेवढ्यात सेलचं रिमाईंडर वाजलं म्हणून पाहिलं तर आज US manager बरोबर 1:1 कॉल होता ! हो, आज सोमवार नाही का ! अरे बापरे. आजकाल गोष्टी लक्षातच राहत नाहीत काही काही वेळा! काय डिस्कस करायचंय त्याच्या अजून नोट्स काढायच्या होत्या. धावत पळत रचनानं बॅगमधून लॅपटॉप काढला आणि स्पीकर फोनजवळ आसन जमवलं. तेवढ्यात हेमा आणि हिमांशू यांच्यात काहीतरी खुसफुस आणि नेत्रपल्लवी झालेली तिच्या नजरेतून निसटली :)

---

हिमांशूनं शाळेतून आल्या आल्या दप्तर कोप-यात भिरकावलं आणि फ्रीजचं दार उघडलं. दिवसभर शाळेत त्याच्या डोळ्यासमोर फ्रीज येत होता ! आंब्याचा लाल चुटुक मावा प्लॅस्टिकच्या पिशवीत आरामात विसावला होता. ते पाहून त्याच्या डोळ्यात चमक उत्पन्न झाली ! त्याची चाहूल लागून हेमा स्वयंपाकघरात अवतीर्ण झाली.

"हिम्या घुबडा तुला काही अक्कल दिली आहे की नाही देवाने ?" हेमाने आक्रमक सुरुवात केली.

"तुला काय करायचंय ? माहीत आहे तुला फार जास्ती दिलीये ते". हिमांशूने उर्मट प्रत्युत्तर केले.

"मूर्खा, काल आईच्या समोर काय बावळटपणा चालला होता ? अधाशी कुठला. तुझ्यामुळे आपण दोघेही गोत्यात येणार आहोत एकदा. थोडा पेशन्स नाही का ठेवता येत तुला ?"

हेमाचं फायरिंग बिनतोड होतं. आंब्याचा मावा आणि आपलं धाकटेपण लक्षात घेता हिमांशूने पड खाल्ली. अशा पद्धतीने शांतता प्रस्थापित झाल्यावर हेमाने ऑपरेशन ’मास्टरमाईंड’ करायला सुरुवात केली.

"हे बघ - प्लॅस्टिकच्या पिशवीला दोन स्टेपल्स आहेत. त्या जरा कडेलाच मारल्या आहेत. आपण त्यांच्या मधून हळूच बोट आत खुपसून एक लचका तोडू. आणि लक्षात ठेव - आईला चुकून माकून संशय आलाच तर आम्ही दोघांनी मिळून पिशवी उघडली असं सांगायचं. मागच्या वेळसारखी हरामखोरी केलीस तर तुझी काही धडगत नाही." हेमानं सज्जड दम भरला. हो, बरोबरच आहे. Even Pirates have a code of conduct !
दोन स्टेपल्सच्या मधून पिशवीचे फोल्ड हळूवार उलगडत हेमाच्या बोटांनी एकाग्रतेने आंब्याचा माव्यापर्यंत मजल मारली. । एकाग्रता यशोबीजम । दोन बोटांत एक लपका पकडून ठेऊन हळूहळू बाहेर काढण्यात ती कमालीची यशस्वी झाली. एवढ्या परिश्रमांनी बाहेर काढलेला आंब्याच्या माव्याचा गोळा जिभेवर अर्ध्या मिनिटात कसा विरघळला ते समजलेही नाही ! आता फक्त पिशवीतल्या माव्यात एक छोटासा खड्डा पडल्यासारखा दिसत होता. हिमांशूनं बाहेरून पिशवी दाबून आतला मावा जरा चपटा आणि सरसा केला आणि पुन्हा पहिल्यासारखा आकार आणला !

---

रचनाला आज कामाचा काही मूडच येत नव्हता. नवीन फीचर कसा डिझाईन करायचा याचा विचार करून करून तिच्या मेंदूला मुंग्या आल्या होत्या. उगाच थोडे कोड लिहून पाहिले, पण गाडी अडकायला लागली. होतं एखाद्या दिवशी असं. तसंही वीक एन्ड पर्यंत वेळ आहे अजून. होईल, होईल. आज स्टेटस मीटिंगला तिनं ’बेसिक हाय लेव्हल डिझाईन चालू आहे’ असं काहीतरी थातुर मातुर स्टेटस दिलं होतं. उद्या काय नवीन सांगायचं तो प्रश्नच होता. तेवढ्यात आदिती क्यूबमधे डोकावली.
"काय ग काय चाललंय ?"
"काही नाही ग, ते डिझाईन कंप्लीट करायचं होतं ना नव्या मोड्युलचं, ते जरा पाहत होते"
"पॅन्ट्रीत चहा घ्यायला येतेस ?"
"अग आत्ताच कामाला हात घातला होता..." रचनानं गुळमुळीत कारण पुढे केलं.
"करशील ग. जरा updates होते" एक डोळा बारीक करून आदितीनं हलक्या आवाजात सांगितलं.
मग रचनानं उगाच आढेवेढे घेतले नाहीत.
...
...
"मग डुरक्या काय म्हणला ?" रचनाला उत्सुकता आवरता येत नव्हती.
"स्स्स्स्स अग हळू बोल ना ! नाहीतर पुढल्या ’ले ऑफ’ ला आपला नंबर लागेल"
"अग डुरक्या म्हणजे कोण ते कोणाला कळतंय ?"
"कळतं सगळं. एक वेळ काम कसं करायचं ते नसेल कळत, पण बाकी सगळं समजतं"
...
...

रचना समाधानानं क्यूबमधे परतली. ही आदिती पण भन्नाट आहे. कुठून कुठून बातम्या मिळवते कोण जाणे ! पण अपडेट महत्वाचा होताच. मग तिनं जाऊन समोरच्या विंग मधल्या उमाला थोडी कल्पना दिली. आज आता कामात लक्ष लागणं अवघडचं होतं...

---

आंब्याच्या माव्याचा एक तुकडा खाऊन काय होतंय समाधान ! हेमाने अस्वस्थपणे एक दोनदा उगाचच इकडून तिकडे चकरा मारल्या. मग पुस्तक वाचण्याचं सोंग करणा-या हिमांशूकडे तिनं नजर टाकली.
"ए हिमू"
"काय ग?"
"काही नाही, असंच म्हणलं काय करतोयंस ?"
"काही नाही"
उरलेली वाक्ये ’नजरेने’ पूर्ण झाली. wavelength जुळणं म्हणतात ते हेच.
माव्याचा एक तुकडा बाहेर काढून झाला. पण मग दोघांनाही जाणवलं - उगाच काटकसर करण्यापेक्षा दोघांनी एकेक तुकडा खाल्ला तर असा काय मोठासा फरक पडतोय !
मावा थोडा खाली गेल्यासारखा दिसत होता. हेमाने मग तो अधिकाधिक चपटा करून वर ढकलला. क्षेत्रफळ तेवढेच राहिले पाहिजे. जाडी कमी झालेली फारशी समजणार नाही आईला. भूमितीचे ज्ञान कामाला आले !

---

रचनाने चहा करायला फ्रीजमधून दूध बाहेर काढले. संध्याकाळी बाल्कनीमधे बसून चहा पिणे हा तिचा आवडता कार्यक्रम होता. आज दुधाचे पातेले उचलताना तिची आंब्याच्या माव्याकडे नजर गेली. मग तिला थोडी खुशी आणि थोडंसं अनामिक दडपण जाणवलं.

---

"हाय लेव्हल डिझाईन ऑलमोस्ट झालंय. थोडे इश्यूज आहेत. ते आज सॉल्व्ह होतील मोस्टली." रचनानं नितीनला अतिशय जनरल स्टेटस अपडेट दिला.

"Ok. Things are on track, right?"
"Yes, yes, very much on track"

"टास्क किती % कंप्लीट आहे असं लिहू?"

" Umm 15 % "

नितीनला जरा अन्कम्फर्टेबल वाटलं पण त्यानं दुर्लक्ष केलं.

---

"आंब्याच्या माव्याची पातळी जरा जास्तच खाली गेल्यासारखी वाटतिये का रे ?"
"थोडी वाटतिये, पण जाऊ दे. आता काय करणार ?"

---

आज इन्वेस्टमेंट प्रूफ्स द्यायची होती ऑफिसमधे. टॅक्स कॅल्क्युलेशन साठी. कटकटच असते ही एक. रांगेत चांगले दोन तास मोडले. काम कसलं डोंबलाचे होणारे मग ? आज तर सांगून वेळ मारून नेली की "कोड झालंय, पण काही इंटिग्रेशन इश्युज येत आहेत. बेसिक इन्व्हेस्टिगेशन चालू आहे वगैरे वगैरे." पाहू कसे काय होतय.

---

आंब्याच्या माव्याची पातळी उन्हाळ्यातल्या भूजल पातळी प्रमाणे खालावली होती. हेमा आणि हिमांशूने एकमेकांकडे साभिप्राय पाहिले. आता पिशवीचा आकार कसाही बदलून, चपटून, थापटून उपयोग नव्हता. मावा निम्म्यावर संपला होता. आता बोलणी तर खायचीच होती. शेवटी दोघांनी मनाचा हिय्या केला. हेमाने सरळ स्टेपल्स काढून टाकल्या आणि उरला सुरला सगळा गोळा दोघांनी खाऊन टाकला. रिकामी पिशवी मात्र पुन्हा फ्रीजमधे ठेवायला ते विसरले नाहीत !

---

गेले ३-४ दिवस खूप सारवासारवी करून झाली. आज शुक्रवार होता, सोमवारी डेडलाईन होती आणि काम झालेले नव्हते. स्टेटस कसेही दिले तरी उपयोग नव्हता.
"नितीन, माझं काम थोडं लॅग होत आहे. काही unexpected issues मुळे माझा प्रोग्रेस जरा स्लो झाला."
"रचना, आपल्याला सोमवारची डेडलाईन आहे. Quality Assurance ला hand off ठरला आहे. तुला माहीतच आहे की आपले प्रोजेक्ट रिस्कच्या जवळपास आहे. We can not afford to miss this deadline."
" Umm मंगळवार पर्यंत डिले झालेला नाही चालणार का?"
" Doesn't look possible to me. We have to stick to our schedule. So please plan accordingly"
'Plan accordingly' . म्हणजे वीक एंड ला काम कर. Hmmm आधी पापे केली, ती निस्तरा आता. आता आंबा बर्फी विसरा. करा कोडिंग. छे छे छे. आग लागो त्या जॉब ला.
घरी येई पर्यंत रचनाच्या डोक्याचा भाजलेला पापड झाला होता.

चहा टाकावा म्हणून दूध घ्यायला फ्रीज उघडला तेव्हा रचनाची नजर आंब्याच्या माव्याकडे गेली. काहीतरी गडबड वाटली. अरेच्या ! माव्याची पिशवी कुठे गेली ! पिशवी तर तिथेच होती ! मग मावा कुठे गेला !!

रचनाचे उरले सुरले डोके एकदमच आऊट झाले.
"हेमा sss"
"हिमांशू sss"
"एका मिनिटात इथे हजर व्हा".
कारस्थानातील पकडलेले आरोपी मान खाली घालून हजर झाले. आईच्या आवाजाच्या पट्टीवरून त्यांना त्यांचे भवितव्य लगेच कळले.

"लाजा नाही वाटत तुम्हाला ? पाव किलो आंब्याचा मावा खाल्लात चार दिवसात ? अक्क्ल गहाण टाकलीत का काय ? का कुठे खायला मिळत नाही ? आं ? बर्फीसाठी आणला होता ना ? आता बसा बोंबलत. तुम्हाला ती दुकानातली बर्फीच प्रिय ना. काही करणार नाही आता बर्फी न टर्फी पुन्हा. आणि काय ग हेमा, तो हिमांशू एक लहान आहे. तुला पण समजत नाही ? त्याला असं शिकवतेस ? जा चालते व्हा इथनं. तोंड नका बघत बसू माझं. यूसलेस".

हेमा आणि हिमांशू नं काढता पाय घेतला. पण हे तसे अपेक्षितच होते. आता बाबा आल्यावर अजून काय होईल ते पाहू असा विचार करून त्यांनी सहानुभूती मिळवायला उगाचच पुस्तके उघडली. लक्ष मात्र एकमेकांकडे आणि बाबांच्या बेल कडे होते !

हताश होऊन रचनाने आरामखुर्चीत अंग टाकले आणि चहाचा कप तोंडाला लावला. कपभर चहा पोटात गेला तसे तिला जरा तरतरी आली. रागाचा उद्रेक होऊन गेला तसे तिला जरा बरे वाटले. "लेकरांवर एवढे भडकलो आपण, वीक-एन्ड ला काय डोंबल बर्फी करणार होतो !" तिच्या मनात प्रामाणिक विचार डोकावला. हेमाला हाक मारून ती म्हणाली -

"हेमा, मला आज जरा बरं वाटत नाहीये. जा - दोघे जण प्राचीमधून पंजाबीचं पार्सल आणा. आणि असं पुन्हा करू नका. घरातल्या घरात कसले रे चोरून खाता. आवडतो एवढा मावा तर सांगायचे न ! अजून एक पाकीट आणले नसते का !"

कहानी मे ट्विस्ट !! हेमा आणि हिमांशू या अनपेक्षित सुटकेमुळे भलतेच खूश झाले ! आंब्याच्या माव्याची चोरी तर पचलीच, वर पंजाबीची ट्रीट ! Thats cool !!

डायरी २००७

2009-03-10T20:52:00.000-07:00

२५ जून

सात वाजण्याच्या सुमारास विमानतळावर पोहोचलो. पावसाचे दिवस आणि मुंबईच्या सुप्रसिद्ध पावसाची ख्याती यामुळे कुठेतरी वाटेत अडकून विमान चुकण्यापेक्षा विमानतळावर माशा मारत बसायला लागले तरी चालेल अशा हिशेबाने भलताच लवकर निघालो होतो ! टर्मिनल वर जेमतेम पोहोचलो आणि मुसळधार पावसाला बाहेर सुरुवात झाली. मी सुटकेचा नि:श्वास टाकला !

टर्मिनलवर आलो की हटकून मला माझ्या पहिल्या प्रवासाची आठवण होते! (यात काडीचीही अतिशयोक्ती नाही.) पूर्वी - २००५ साली - माझ्या तेव्हाच्या ’कुंपणी सरकार’ च्या कृपेने (Veritas Software) चक्क बिझनेस क्लास ने अमेरिकेस जायला मिळाले होते. ’प्रवासात हवेत कशाला उगाच चांगले कपडें’ (शेवटचा अनुस्वार महत्त्वाचा आहे!) या मानसिकतेनुसार घातलेला सामान्य टी शर्ट, त्याला साजेशी विटलेली जीन्स (सॉरी - जीन पॅंट!), पाठीवर इंच इंच लढवू या ईर्षेने भरलेली सॅक, खांद्याला लॅपटॉपची बॅग, पुढ्यातल्या ट्रॉलीवर चौसष्ट किलो सामानाने ठासून भरलेल्या दोन बॅग आणि हातात तिकीट, अशा ’अवतारात’ आमची स्वारी ’First Class Passengers’ अशी पाटी असलेल्या दारातून आत जाऊ लागली! दारात बसलेल्या सुरक्षारक्षकाने माझे तिकीटसुद्धा पाहण्याची तसदी न घेता, अत्यंत अपमानास्पद नजरेने माझ्याकडे पाहत उर्मट आवाजात "ये बिजनेस क्लास का एन्ट्रन्स है, आगेसे जाओ" असे फर्माऊन हुसकले ! मग मी त्याला माझे तिकीट दाखविल्यावर त्याला धक्का बसला आणि त्याने ’बिझनेस क्लास पॅसेंजर’ अशी एक आरोळीच ठोकली! अकस्मात चार कर्मचारी माझ्या अंगावर धावून आले आणि ’बिझनेस क्लास...बिझनेस क्लास’ असा गलका करत त्यांनी माझं सामान आपसांत वाटून घेऊन स्कॅनिंग करायला नेले ! पैसेवाल्यांची दुनिया असते हेच खरे ! (अर्थात प्रवासाला सुरुवात केल्यावर माझ्या ध्यानात आले की बिझनेस क्लासने जाणारे बहुसंख्य प्रवासी परदेशी असतात, विशीतले तरूण जवळपास कोणीच नसतात आणि बहुतेक लोक सुटाबुटात असतात !)

असो. आता मी इकॉनॉमी क्लास चा पाशिंजर होतो, त्यामुळे साहजिकच मी इकॉनॉमी क्लास च्या गेटाद्वारे (हा अगदी ’ऍक्टान्वये’ चा सामासिक भाऊच बरं!) आत घुसलो. आताशा माझा वर्गविरहित समाजव्यवस्थेवरचा विश्वास वाढला आहे!

फ्लाईटचे बोर्डिंग सुरू झाल्यावर मी बिझनेस क्लासच्या रांगांमधून वाट काढत माझ्या इकॉनॉमीच्या सीटकडे प्रस्थान ठेवले. मनात ’च्यायला तुम्ही काय लेको मोठी माणसं, जाल नाही तर काय बिझनेस क्लास ने!’ असा सूक्ष्म जळफळाट, ’हॅ ! माहीतेय काय बिझनेस क्लास ते. मी पण गेलोय’ अशी अगदीच पोकळ बेफिकिरी आणि ’गेले ते दिन गेले’ अशी माफक हळहळ असे भावनांचे विनोदी रसायन सांभाळत मी सीटवर बैठक जमवली ! (आणि वर ’ही सगळी माया आहे’ असे म्हणायला आम्ही मोकळे!!)
माझ्या एका ’परममैत्रिणीची’ (!) एक थिअरी (!) आहे बरं का - ’माणसात दुर्गुण असावेतच. त्यामुळे माणसे कशी रिअल वाटतात’ !! ’रारंगढांग’ मधला ’विश्वास मेहेंदळे’ म्हणूनच तिला आवडला नव्हता !! तो ’रिअल’ वाटला नाही म्हणून ! पण मला आता कसं अगदी ’रिअssल’ वाटतंय :)

मागच्या खेपेला मुंबई ते सिंगापूर हा प्रवास मी ’माझ्या सीटचा टीव्ही आणि शेजारच्या सीटचा हेडफोन’ असा करून आणखीन वर ’काय दळभद्री इक्विपमेंट आहे सालं - काहीच ऐकू येत नाहीये !’ असा संताप व्यक्त केला होता :) या खेपेला पुरेशी काळजी घेऊन पिक्चर चालू केला आणि विमानानं पोटात पाय ओढून घेत आकाशात झेप घेतली...

डायरी २००७

2009-03-03T04:13:00.000-08:00

२५ जून

मुंबईला जाण्यासाठी थोड्याच वेळात निघायचे आहे. रात्री साडेबाराची Singapore Airlines ची फ्लाईट आहे. केवळ दोनच दिवस, आणि आई-बाबा आणि अर्चनाची भेट होणार !! तीसुद्धा सॅन फ्रान्सिस्को मधे !!
दोन महिन्यांपूर्वी आई बाबा अमेरिकेला जावयास निघाले तेव्हा त्यांना निरोप द्यायला सहार विमानतळावर गेलो होतो. तेव्हा ’आता पुन्हा भेट सहा महिनांनी’ अशीच मनाची तयारी झाली होती. पण सारेच योग अचानक जुळून आले आणि माझे तीन आठवड्यांसाठी अमेरिकेस जायचे नक्की झाले.
यापूर्वी अमेरिकेला जाताना आई बाबांचा निरोप घेऊन निघताना हुरहूर वाटायची, पण पुढला काही काळ अर्चनाचा सहवास लाभणार ही भावना मनाला तितकीच सुखावत असे. दोन विरुद्ध पाश मनावर एकाच वेळी अंमल गाजवत... आजची फ्लाईट मात्र मला आई-बाबा आणि अर्चू - सगळ्यांकडेच घेऊन जाणार आहे ! आणि निरोप घ्यायचा आहे तो बंद घराचा. हो. माझ्या घराचा...

घराला कुलूप लावताना अनामिक अस्वस्थता दाटून आली आहे. ’घराला’ तीन आठवडे ’एकटं’ टाकून जायचं !! घराचं घरपण असं चेहरा लेऊन आलेलं पहिल्यांदाच प्रकर्षानं जाणवतंय... कुटुंबियांना, घर-गाडीला एक महिनाभर सोडून जाताना मनाची ही अवस्था, तर जेव्हा हे सगळंच मागं सोडून - कायमचं - जायची वेळ येते तेव्हा मनात भावनांचा कोण कल्लोळ असेल ! पुस्तकातला दासबोध अजून मनात आणि बुद्धीत उतरायला खूप खूप अवकाश आहे !

मुंबईला जायला इंडिगो ठरवली आहे. सगळं सामान गाडीत लादून मुंबईचा प्रवास सुरू झाला आहे. सीटवर छान रेलून मोकळा श्वास घेताना गेल्या काही आठवड्यांतली धावपळ डोळ्यांसमोर येत आहे...

घरात आवराआवरी आणि पॅकिंगची बरीच कामे आ वासून पडली आहेत. ती पुरी करायला, निघायच्या आदल्या दिवशी चक्क एक दिवस सुटी पण घेतली आहे ! पण परीक्षेच्या शेवटच्या पेपरचा अभ्यास करताना मधून मधून नंतरचे सुटीचे प्लॅन डोळ्यांसमोर नाचतात, अगदी तसंच थोड्या थोड्या वेळाने चार क्षण थबकून, काम दूर सारून, मन स्वप्नरंजनात हरवत आहे...
Receive करायला अर्चना-हेम येतील का आई बाबा पण असतील ? मग आधी आईच्या गळ्यात पडायचे की अर्चनाच्या ? अर्चना मागच्या वेळेसारखी कॉफी नाहीतर स्टारबक्सचा Tazo Chai Tea Latte आणेल का आई मधे कडमडून त्यात मोडता घालेल :) आई बाबा आहेत तसेच असतील का बारीक झाले असतील का लठ्ठ ? अर्चनाचं नवं घर कसं असेल ? त्याचं आई कडून ऐकलेलं वर्णन ऐकून मनासमोर एक चित्र आलंय.. तसंच असेल का वेगळं ? मागच्या अपार्ट्मंटच्या इकडे एक काळाभोर बोका होता. इकडे पण मांजरं असतील का ? ... Ok, Enuf !! Back to work.

मी तीन आठवडे इथे नाही आणि घरीही कोणी नाही, त्यामुळे बरीच कामे करायची आहेत. वीजबिल, टेलिफोन बिल, कॉर्पोरेशन टॅक्स, क्रेडिट कार्ड बिल, सोसायटी वर्गणी, पेपर बंद करणे, झाडं काणे काकांकडे पोचती करणं, फ्रीज रिकामा करणं, गाडी ऑफिसमधे सोडणं, अमेरिकेस न्यावयाच्या वस्तू विकत आणणं, डॉक्युमेंट्स आणि ’द्रव्य’ बरोबर घेणं, बॅगा भरणं ... हुश्श ...आई बाबांनी तर चक्क त्यांना आठवतील त्या सगळ्या कामांची दोन पानी यादी करून मेल केली आहे ! (त्यातला हा आयटम वाचा - "सिंगापूर एअरपोर्ट वर दुपारच्या जेवणासाठी उगाच तिथे काहीतरी अरबट चरबट अवाच्या सवा किमतीला विकत घेण्यापेक्षा सरळ चितळ्यांच्या पुरणपोळ्या पॅक करून घे." ओके. पण मी तिथे सब-वे खाणार आहे. प्रसंग पडल्यास माहीत असावे म्हणून फक्त पुरणपोळ्यांची किंमत पाहून ठेवली आहे. नंतर चौकशीत बिंग फुटायला नको !) चेक-लिस्ट वरच्या प्रत्येक टिक मार्क बरोबर रिलिफ वाटत आहे :)

मागच्या सगळ्या ट्रिप्स ना माझी बॅग भरणे हे काम आई बाबांकडे असायचं. अर्थात त्यात फारसं गैर काही नाही, त्यातलं आई बाबांनी सोसासोसानं अर्चनासाठी पाठवलेलं सामानंच अधिक असायचं !! स्वत:ची बॅग आता स्वत:च भरताना ब्रह्मांड आठवत आहे ! पण त्यायोगे आपण अगदीच यूसलेस नाही असा माफक आत्मविश्वास प्राप्त झाला आहे !

आंतरराष्ट्रीय विमानप्रवास आणि बॅग म्हणलं की मला माझा धडकी भरवणारा पहिला वहिला अनुभव आठवतो ! २००५ साली मी पहिल्यांदा एका कॉन्फरन्ससाठी मिनिआपोलिस येथे गेलो होतो. वेटिंगलिस्ट वरचे माझे तिकीट कन्फर्म न झाल्याने मुंबई-पॅरिस-मिनिआपोलिस इतका मूळचा सोपा असलेला प्रवास मुंबई-पॅरिस-न्यूयॉर्क-सिनसिनाटी-मिनिआपोलिस असा वाकडातिकडा झाला आणि मी आणि माझं लगेज दहा वेळा इकडेतिकडे चढ उतार (खरं तर सामान असेल तर ’फेकाफेक’ !) करून एकदाचं इष्ट स्थळी पोहोचलो. मिनिआपोलिसला रात्री पोहोचल्यावर लगेच निद्रेच्या अधीन झालो. दुस-या दिवशी सुटी होती आणि सायंकाळी काही परिचितांना भेटायचे होते. बाहेर पडायच्या आधी कपडे करायला म्हणून कपडे असलेली बॅग उघडली आणि मी डोक्याला हात लावून खाली बसकण मारली ! संपूर्ण बॅगभर एक पांढरी पावडर पसरली होती !! किंबहुना सगळंच सामान त्या पावडर मधे नाहून निघालं होतं. थोड्या वेळानं माझी ट्युब पेटली !! चटकन काही खायला म्हणून जे कोरड्या भेळेचं सामान घेतलं होतं, त्यातली चुरमु-यांची पिशवी फुटून त्यातल्या चुरमु-यांचं सांडून आणि चिरडून पीठ झालं होतं !! रात्रीचे दोन तास ती बॅग आणि त्यातल्या वस्तू साफ करण्यात गेले ! सुदैवानं कस्टम्सनं माझी बॅग उघडली नव्हती ! अन्यथा ’अमली पदार्थांचा घाऊक व्यापारी’ अशी माझी ओळख चटकन पटली असती :) तेव्हापासून कानाला खडा लावला - कुठलाही खाद्यपदार्थ तीन आवरणांमधे पॅक करायचा !Ok, back to packing !

अर्चनानं दोनच महिन्यांपूर्वी नवीन घर घेतलं आहे. आई बाबांकडून घराचं कौतुक ऐकलं आहे. आता प्रत्यक्षच पाहायचंय म्हणा. वास्तुशांतीनिमित्त तिला भेट काय द्यायची यावर बराच विचार केला पण काही सुचत नव्हतं. गृहोपयोगी वस्तूंखेरीज असं काहीतरी द्यायचं आहे जे मनाला जाऊन भिडेल... अचानक एक कल्पना आली. आम्ही लहान असताना - म्हणले मी चौथी पाचवीत आणि अर्चना सातवी आठवीत असेल - आम्ही एक अतिशय सुंदर पुस्तक वाचलं होतं - देनिसच्या गोष्टी. गोड गोष्टी आणि त्याहून गोड चित्रं. एका रशियन मध्यमवर्गीय घरातल्या या एकुलत्या एक मुलाचं भावविश्व अतिशय सहज सुंदर शब्दांत रंगविणारं, तुम्हाला तुमच्या निरागस आणि सोप्या,सुखी बालपणात अलगद नेणारं - आजोबांनी नातवाचा चिमुकला हात हातात घेऊन त्याला बागेत फिरायला न्यावं ना, तसं... अगदी प्रकाश नारायण संतांच्या ’शारदा संगीत’ सारखं. य पुस्तकानं तेव्हा आम्हा दोघांच्याही मनाला विलक्षण भुरळ घातली होती. त्यातलं एका पाळीव कुत्र्याचं ’चापका’ हे नाव तर अर्चनाला इतकं अपील झालं होतं की तिनं (आणि मीही अनुमोदन देऊन) ते चक्क बाबांना टोपणनाव म्हणून ठेवलं होतं ;) हे नाव बाबांनाही खरंतर आधी आवडलं होतं, पण त्यानंतर बाबांची एक छोटी शस्त्रक्रिया होऊन बाबा काही काळ घरी रजेवर होते, आणि ते पुस्तक बाबांच्या हाती पडलं :)
अलिकडेच ’अक्षरभारती’ या लहान मुलांसाठीच्या सेवाभावी प्रकल्पाचं काम करताना हे पुस्तक अचानक हातात आलं आणि एक भेटवस्तू पक्की झाली... पुस्तकी किडा असलेली अर्चू, हे आकर्षक बांधणीतलं ’मराठी’ पुस्तक हातात आलं की त्यावर कशी अधाशासारखी झडप घालेल आणि घराच्या एखाद्या कोप-यात, सारं जग विसरून, तर्जनीनं खालचा ओठ मुडपून, झरझर डोळे फिरवीत पहिल्या पानापासून शेवटच्या पानापर्यंत त्याचा कसा फडशा पाडेल, हे परिचित चित्र डोळ्यापुढे येऊन हसू आलं !!

दुस-या भेटवस्तूचा प्रश्नही लवकरच सुटला. थोडा योगायोगाने. आई बाबा घरात नसल्याची ही दुर्मिळ संधी साधून, घरात उगाच जागा अडविणा-या, वर्षानुवर्षे ’कधितरी लागतात’ म्हणून (आणि ’आत्ता बाजारात विकत घ्यायला गेलं ही वस्तू तर हीss किंमत मोजावी लागेल’ या न्यायाने) सुखाने मुक्कामाला असणा-या काही अडगळ सदरातील वस्तू मी अतिशय तडफेने शोधून, गोळा करून नाहीशा करत होतो :) त्या शोधाशोधीत माझ्या हातात आला - अर्चनाचा ’चिमुकला संसार’... नखाएवढ्या आकाराची पातेली, ताटे, तवा, पोळपाट लाटणं, इवल्याश्या कपबशा ... अर्चना भातुकली खेळायची तेव्हा मीही आजूबाजूला लुडबुड करायचो. मुख्यत्वे माझा रोल अर्चनाने बनवलेले Virtual पदार्थ खाणे हा असायचा ! सुदैवाने ’मुलांनी कसली भातुकली खेळायची’ असं सांगणारे कोणी नव्हते !

’चिमुकल्या संसारात’ बोन-चायना चा सेट नसायचा, मॉड्युलर किचन नसायचं, मायक्रोवेव्ह नसायचा, २-३-४ B H K चे हिशेब नसायचे, दाराबाहेर कुठली गाडी आहे याचा विचार नसायचा. त्यात असायची मौज आणि निखळ आनंद. ख-या खु-या संसारात या घटकांना दूर ठेवता येत नाही. पण या व्यवहारी जगात राहताना चिमुकल्या संसारावर केवळ नजर टाकली तरी ते चार क्षण तरी तो वास्तवापासून दूर नेईल, हरवलेलं बालपण आणि त्याच्या रम्य स्मृती जवळ आणेल, शैशव जपायला मदत करेल असं वाटलं.

दोनही भेटवस्तूंची बॅगेत रवानगी झाली आणि चेक-लिस्ट वर अजून एक टिक-मार्क झाला !

विचारांची तंद्री तुटून अचानक आठवलं. निघायच्या आधी ताई आत्याला खुशालीचा फोन करायचा राहिला होता. मग गाडीत बसल्या बसल्या तिच्याशी फोनवर गप्पा झाल्या.

गाडी आता फूड मॉलपाशी पोचली आहे. काही खायची भूक आणि इच्छा, दोन्ही नाहीये. पावसाळा असल्याने आसमंत हिरवागार झाला आहे. आत्ता पाऊस मात्र पडत नाहीये. इथल्या नेसकॅफे च्या दुकानाशी प्रत्येक पुणे-मुंबई प्रवासाच्या आठवणी जुळलेल्या आहेत... नेस-टी ची लज्जत चाखून आता पुढे मार्गस्थ होतोय.

डायरी २००७

2009-02-01T21:03:00.000-08:00

२९ एप्रिल

आज रविवार. एरवी रविवारचे आमचे रूटिन म्हणजे उशिरापर्यंत लोळत पडायचे, आरामात उठायचे, कुठल्या ना कुठल्या मित्रांबरोबर ब्रेकफास्ट झोडायला बाहेर जायचे, दुपारी घरी आलो की झोपायचे, संध्याकाळी टवाळक्या, मग रात्र होतेच ! End of Day !
आजचा रविवार वेगळा आहे ! ’पाणीप्रश्न" अजून पूर्णपणे सुटला नसल्याने बराच गोंधळ आहे. पहिले काम म्हणजे पाणी भरून ठेवणे. पण नळाला पाणीच नसल्याने ते पण काम हलके झाले ! मग चहा पाणी करून दहा वाजता कॉलेजला गेलो. बारा वाजेपर्यंत लेक्चर आटोपले. मग सावंत सर भेटले. कॉलेजच्या कामासाठी ते US ला जाणार आहेत. थोड्या व्हिसा प्रोसेसिंगच्या आणि कॉलेज ऍक्रेडिटेशनच्या गप्पा झाल्या. आज कॉलेजला बाईकने गेलो होतो. परत येताना ’हाल कुत्रा न खाणे’ याचा अर्थ नीट समजला. उन्हाच्या झळा असह्य होत्या. काही वर्षांपूर्वी याच उन्हात सायकलने ये-जा करायचो. आणि आज सिग्नलला एक मिनिट उभे राहणे ही एक शिक्षा वाटत होती. ऊन अक्षरश: भाजून काढत होते. किंवा एसी मध्ये बसून उकाड्याची सवय राहिली नसेल. तापमान आत्ताच ४० डिग्री आहे. अजून वाढणार आहे म्हणतात.
येताना वाटेत क्षुधाशांती करायला सब वे मधून व्हेजी डिलाईट आणि वाचायला ’द प्रेस्टिज’ हे पुस्तक घेतले. या पुस्तकावर याच नावाचा चित्रपट निघाला आहे. जानेवारी महिन्यात हा चित्रपट प्रदर्शित झाला पण एखादा आठवडा टिकला असेल नसेल. रामानंदने हा चित्रपट मुंबईला पाहून मला चांगला अभिप्राय दिला होता. एकमेकांशी काही कारणाने व्यक्तिगत शत्रुत्व निर्माण झालेल्या दोन जादूगारांच्या आयुष्यावर हा चित्रपट आहे. जादूचे टोकाचे वेड आणि सूडाग्नी याने दोन आयुष्यांची कशी वाताहत होते आणि त्यात इतरही काही कसे होरपळतात अशी ही एक विलक्षण प्रभावी कथा आहे. योगायोगाने रामानंदकडून या चित्रपटाबद्दल समजल्यानंतर एक महिन्याने मी अमेरिकेस गेलो आणि फ्लाईटमध्ये मला हा चित्रपट सापडला. आणि पहिल्यांदा पाहिल्यावर या चित्रपटाने मला एवढे झपाटले की फ्लाईट संपेपर्यंत हा चित्रपट मी चक्क चार वेळा (आणि त्या नंतरही असंख्य वेळा) पाहिला ! जबरदस्त ताकदीची कथा, चित्रपटाची मांडणी आणि कसलेला अभिनय ! चित्रपट पुस्तकावर आधारित असला तरी चित्रपटाच्या कथेत काही मोठे फेरबदल केले असल्याने मूळ कथाही वाचायची मला उत्सुकता होती.

घरी आलो तर पाणी अवतीर्ण झाले होते. सिंक भरून भांडी विसळताना कंबरडं मोडलं. आई बाबा इतके घरकाम रोज कसे करतात नवल आहे !

संध्याकाळी दूध आणि फूलपुडी आणायला बाहेर पडलो तर एक दोन मित्र भेटले. आतापर्यंत ज्या ज्या लोकांना माहीत झाले आहे की आई बाबा यूएस ला गेले आहेत, त्यांनी "वा !! मग काय, फ़्रीडम !!" आणि "मग खाण्यापिण्याचे काय ?" एवढीच प्रतिक्रिया दिली आहे. यापलीकडे किंबहुना यापेक्षा अधिक मी आई बाबांना emotionally miss करतोय असं कोणालाच वाटलेलं दिसत नाहीये !

दुपारी दहाच्या सुमारास आई बाबांचा अर्चनाच्या घरून फोन आला. प्रवास छान झाला, सामान सर्व नीट पोहोचले, कोणतीही गैरसोय झाली नाही हे ऐकून बरे वाटले. अर्चनाचे घर छान आहे असे आई म्हणली. पाहू ते पाहायचा योग कधी येतो ते ! आई ने घरी पोचल्या पोचल्या हातात लाटणे घेऊन पोळ्या केल्या :) अर्चना धन्य झाली असेल. जेट लॅग ची नाटके फक्त आमचीच दिसतायत !

मी गेले दोन दिवस सर्व घरभर दिवे लावत नसून मी असलेल्या खोलीतच दिवा लावत आहे ! हा बदल कसा काय झाला कोण जाणे ! एरवी बाबा प्रत्येक खोलीतला दिवा बंद करत असल्याने त्याविरुद्ध रिऍक्शन म्हणून एरवी मी दिवे लावत असेन !

घरकाम म्हणजे काय हे ’चांगलेच’ समजत आहे. एरवी मी घरात ’नॉन पेईंग गेस्ट’ म्हणून राहत असतो ! आई बाबा परत आल्यावर माझ्या वर्तणुकीत positive फरक पडेल असे वाटतेय !

३० एप्रिल

दुपारी दीड वाजता आई बाबांचा फोन आला होता. निवांत बोलणे झाले. आता तेथे नीट सेटल झाल्यासारखे दिसत आहेत. आईने इंडियन स्टोअरमधे अर्चनाबरोबर जाऊन नवलकोल आणि कारले पैदा केले !! अर्चनाने डोक्याला हात लावला असेल. फार कौतुकाने आई बाबांना अमेरिकेस बोलावलेस ना, खा आता कारल्याची भाजी !!

डायरी २००७

2008-10-30T02:25:00.000-07:00

२९ एप्रिल

दहाच्या सुमारास जाग आली. ब्रश-पेस्ट घेऊन बेसिनपाशी आलो तेव्हा अचानक आठवण झाली - कालच्याच सुमुहूर्तावर पाण्याचा पंप जळला होता आणि पाणी गायब झाले होते ! त्यामुळे नळाला पाणी असण्याचा प्रश्नच नव्हता. तरीही वेड्या आशेने नळ सोडला तर चक्क पाणी होते ! बहुधा रिझर्व टाकीतले असावे. कसे का असेना, पाणी होते. मग धावत पळत बादल्या, पातेली - जमेल तसे पाणी भरले. एकीकडे वॉशिंग मशीनही लावले. सिंक मधे कालपासूनची भांडी साठली होती. त्यांना हात लावायच्या आतच पाणी गेले. आता पंप दुरुस्त करून घ्यायला लागेल. मी एका 'असहकारी' गृहरचना संस्थेत राहत असल्याने कोणतेही काम करायचे म्हणजे एक अडथळ्यांची शर्यतच असते. ही सगळी कामे आई बाबा आतापर्यंत बिनबोभाट करत होते. त्यांची किंमत आणि त्यांना होणारा त्रास आता एकेक करून समजतील...

घरात शिल्लक असलेले आणि लवकर संपवणे भाग असलेले खाद्यपदार्थ पोटात ढकलले. फारशी भूक वाटत नव्हती. मधेच आई बाबांचा फोन येऊन गेला. Singapore मधून बोलत होते. तेथपर्यंत प्रवास छान झाला असं म्हणले. आई बाबांना एवढ्या लांबच्या प्रवासाची दगदग सोसेल ना याची काळजी वाटत आहे.

दुपारी दोनच्या सुमारास आई बाबांचा पुन्हा फोन आला. सिंगापूरचा मोठा हॉल्ट संपून ते आता SFO साठीची फ्लाईट बोर्ड करणार होते. हॉल्टमधे सिंगापूरची फ्री टूरपण त्यांनी घेतली. सिंगापूर छान वाटले असं म्हणले. एकंदरीत प्रवास चांगला चालू आहे. तसं पाहिलं तर आई बाबा माझ्यापेक्षा अधिक स्मार्ट आणि व्यवहारिक आहेत :) त्यामुळे मी त्यांची काळजी करणे थोडे विनोदी आहे :)

दिवसभरात आई बाबांची आठवण मधून मधून येत होती. यापूर्वी मी अमेरिकेला गेलो होतो तेव्हा मात्र असे झाले नव्हते. निरोप घेणे कायमच जड जाते पण प्रवास सुरू झाल्यावर मात्र त्याचा विसर पडतो. कदाचित US ला गेल्यावर अर्चनाची भेट होणार याच्या आतुरतेच्या तो परिणाम असावा. यावेळी मात्र मी इथे 'एकटा' आहे ही जाणीव छळत आहे. एरवी देशात कुठेही गेलं तरी 'मनात येईल तेव्हा आपण घरी जाऊ शकतो' अशी एक भावना असते. देशाची सीमा ओलांडली की मात्र तसे वाटत नाही.

US ला अथवा पुण्याबाहेर कोठेही गेलो की तेथे पुणं, आमचं घर, इथले रस्ते, गर्दी, दुकानं, देवळं, इथले मित्र या सर्वच गोष्टींची ताटातूट होते, तसेच आई बाबांची सुद्धा. पण आता मात्र मी इथेच, त्याच घरात आहे, आई बाबांच्या आठवणी आणि खुणा इथल्या प्रत्येक वस्तूपाशी आहेत. त्यामुळे त्यांचा दुरावा प्रकर्षाने जाणवत आहे.

दररोजच्या स्पर्धेच्या जगात Peer Pressure जाणवेल अशा अनेक गोष्टी घडत असतात. नोकरी, शिक्षण, प्रमोशन, लग्न, मुलं, गाड्याघोडे ! विशेष करून ओळखीचे कोणी शिक्षण वा नोकरीसाठी परदेशी गेले की मनात दडलेला स्वदेश का परदेश हा प्रश्न उसळी मारून पुन्हा वर येतो आणि मनात खळबळ उठवतो. हे एक खरंतर किचकट समीकरण आहे ! यात बरीच variables येतात ! संधी, आर्थिक प्राप्ती, राहणीमान, स्वातंत्र्य, सामाजिक परिस्थिती, संस्कृती :) हे equation कसे सोडवायचे हे कुठल्याच शाळेत शिकवत नाहीत. किंबहुना ते सोडवायला एक ठराविक असे सूत्रही नाही; तुम्ही जे सोडवाल आणि उत्तर काढाल ते तपासायला परीक्षकही नाही ! ज्याचे त्यानेच सोडवायचे आणि तपासायचे ! पण या equation मधे अजून एक variable आहे असं आज जाणवतंय - ते म्हणजे 'प्रियजनांचा सहवास'. आपल्या प्रेमाच्या माणसांचा सहवास ही गोष्ट किती अमूल्य आहे हे त्यांच्यापासून काही काळ दूर झाल्याशिवाय नाही समजत ! जे नाही त्याची उणीव माणसाला लगेच जाणवते, पण जे सुख आहे - सहज, आपोआप, न मागता मिळालंय - त्याची किंमत ब-याचदा दुर्लक्षिली जाते... असो ! आता हे तत्वज्ञान पुरे !

स्वावलंबी नसलेल्या माणसाचं कसं पदोपदी अडतं ! साधी बाब - दुपारी दूध तापवायचं होतं म्हणून गॅसचा रेग्युलेटर चालू केला. गॅस-रेग्युलेटर चा नॉब चालू-बंद करणे ही गोष्ट नेहमीच माझ्या मनावर दडपण आणते. आज जाणवलं - गरज पडली तर "आई बघ न नॉब नीट बंद झालाय ना" हे वाक्य आता पुढले सहा महिने कामाचे नाही !

एरवी 'मिळत नसलेला' वेळ आज संध्याकाळी जाता जात नव्हता. मन रमवायला मग उगाचच जुने अल्बम पाहत बसलो. मुग्धाचा फोन होता. तिची सोमवारी जपानची फ्लाईट आहे. मी आता एकटाच असल्यामुळे 'जेवायला येतोस का' असं विचारत होती. माझी सर्वांना काळजी आहे :) विशेषत: जेवणासाठी बरीच आमंत्रणे आहेत. पण या दुर्मिळ संधीचा फायदा घेऊन मी स्वयंपाक शिकायचे ठरवले आहे :)

उद्या कॉलेजमधे लेक्चर आहे. डोळे मिटेपर्यंत तयारी करावी म्हणतो.

डायरी २००७

2008-10-12T08:10:00.000-07:00

माझी एक सवय आहे. एखाद्या दिवशी मनात विचार डोकावतो - मागच्या वर्षी मी याच दिवशी काय करत होतो बरं ? कॅलेंडरची पानं मागे सरकवताना सुरम्य आठवणी साद घालतात आणि मग माझ्यातला पामर जागा होऊन पडसाद देतो...

तुम्ही म्हणाल हा पठ्ठ्या ब्लॉगवर बरचसं Nostalgia याच सदरातलं लिहितो का काय ! खरं आहे. त्याचं काय आहे की मी मुलखाचा आळशी आहे, त्यामुळे ’वर्तमाना’तल्या एखाद्या गोष्टीवर चार ओळी खरडायच्या ठरवल्या तरी त्या ब्लॉगवर प्रत्यक्ष उतरेपर्यंत त्यांचे अगदी वयस्कर ’भूत’ बनून ते मानगुटीवर बसते ! मग त्याची बाधा काढायला Nostalgia चा उतारा बरा पडतो :)

-------------------------
२८ एप्रिल
काल रात्री आई बाबांना विमानतळावर सोडून परत आलो. कालचा सगळा दिवस विलक्षण धावपळीचा होता. सकाळी उठल्यापासून पॅकिंगमधील बारीक सारीक राहिलेल्या गोष्टी, travel tips , आणि घरातल्या असंख्य गोष्टींबाबत आई बाबांच्या सूचना यात घड्याळाचा काटा कसा पुढे सरकत होता ते समजलेही नाही. लहानपणी मी किंवा अर्चना ट्रिपला जायला निघालो की आई बाबा असंख्य सूचना देत. आज मी त्यांना सूचना देत आहे :) पासपोर्ट कोणाला देऊ नका, विमानतळावर चुकू नका, उच्चार कळले नाहीत तर लिहून दाखवा, एकमेकांची चुकामूक होऊ देऊ नका, हे खा, ते खाऊ नका, इकडून फोन कार्ड घेऊन फोन करा, एअर होस्टेसला ’व्हेज’ असे दोन-तीनदा सांगा, विमानात पिक्चर असा पहा, कनेक्टिंग फ्लाईटला पुढच्या टर्मिनल वर तातडीने जाऊन बसा :) आई बाबा बिचारे सर्व सूचना मनापासून ऐकत होते !
चार वाजता इनोवा ने मुंबईला जायला निघालो. वाटेत फूड-मॉलमधे नेसकॅफे घ्यायला थांबलो. बरोबर एक महिन्याभरापूर्वी आई-बाबांच्या visa interview साठी मुंबईला जातानाही येथेच थांबलो होतो. तेव्हा मनावर दडपण होते visa मिळण्याचे. तेव्हा पुढचा विचारही डोक्यात नव्हता. visa मिळाल्यावर मात्र आता आई बाबा US ला जाणार याची एकदमच जाणीव झाली ! जणू आधी त्याची कल्पनाच नव्हती ! गाडीत फारसं बोलणं होत नव्हतं. काहीसं उदास वाटत होतं. गेल्या दोन महिन्यातलं एकेक चित्र डोळ्यासमोर येत होतं. अर्चनानं visa च्या कागदपत्रांचं पाठवलेलं मोठं पुडकं, checklist, interview साठीचे FAQs , घरात सारखी होणारी चर्चा, मुंबईला लॉजवर केलेला एक रात्रीचा मुक्काम, interview च्या आधीच्या संध्याकाळी मनाची बेचैनी घालवायला दादर परिसरात मारलेला फेरफटका, ’उडिपी’ मधली इडली, interview च्या प्रश्नांची तयारी, घोळात घोळ म्हणजे वाहतूक खात्याने गाडीच उचलून नेणे, मग टॅक्सीची धावपळ, कॉन्सुलेट बाहेर ची ती भली मोठी रांग, मुंबईचा तो असह्य करणारा दमट उकाडा, तिकडे अमेरिकेत रात्रभर जागत बसलेल्या अर्चनाचे दर अर्ध्या तासाने येणारे अधीरे फोन, एकदाचे interview चे घोडे गंगेत नाह्यल्यावर झालेला आनंद, मग येताना प्रभादेवी सिद्धिविनायकाचे दर्शन - प्रत्येक प्रसंग जणू काल घडल्यासारखा ...
एक्स्प्रेस हायवे संपला आणि वाहतूक जाणवायला लागली. वेस्टर्न एक्स्प्रेस हायवेला लागल्यावर तर वाहने अक्षरश: मुंगीच्या वेगाने चालत होती. त्यातच रस्त्याच्या बाजूला एक विमान दिसले !! ड्रायव्हरने माहिती पुरवली की ते एक इमर्जन्सी लॅंडिंग केलेले विमान आहे ! आई बाबा पहिल्यांदाच इंटनॅशनल फ्लाईटने निघाले असताना त्यांना इमर्जन्सी लॅंडिंग ची केस दिसणे फारच अयोग्य होते :) मागाहून समजले की ड्रायव्हरने सांगितलेली माहिती चुकीची असून ते एक ’सेवानिवृत्त’ झालेले विमान होते आणि ट्रेलरवर घालून नेताना एका ’बोळात’ ट्रेलर चुकून घुसल्याने ते तेथेच अडकले होते :) विमानतळावर पोहोचेपर्यंतचा शेवटचा एक तास फार त्रासदायक गेला. प्रचंड गर्दी, सावकाश जाणारी वाहने आणि जोडीला कातर मन !
विमानतळावर पोहोचल्यावर मात्र तेथे जे एक प्रवासाचे उत्साही वातावरण असते त्यामुळे मनाची सगळी मरगळ झटकली गेली. लगेज चेक-इन, इमिग्रेशन फॉर्म भरणे इ. सोपस्कार मार्गी लागल्यावर आई बाबांशी थोड्या गप्पा झाल्या. एकमेकांना ’काळजी घ्यायला’ सांगण्याव्यतिरिक्त बोलायला फारसे काही सुचत नव्हते ! आईने त्या गडबडीत पण बनवून बरोबर घेतलेला शि-याचा डबा उघडला. पण खाण्याची भूक आणि इच्छा कोणालाच नव्हती ! एवढ्यात आई बाबांना त्यांच्याच फ्लाईटने सॅन फ्रान्सिस्कोला जाणारे श्री. जोगळेकर भेटले. आई बाबांना मुंबई ते थेट सॅन फ्रान्सिस्कोपर्यंत सहप्रवासी मिळाल्याने जरा बरे वाटले. मुंबईचा विमानतळ आणि अमेरिकेतील मी पाहिलेले काही आंतरराष्ट्रीय विमानतळ यात एक मोठा फरक म्हणजे अमेरिकेत सिक्युरिटी चेक होईपर्यंत तुम्ही प्रवासाला निघालेल्यांना सोबत करू शकता. सामान वगैरे विमान कंपनीच्या ताब्यात एकदा दिले की मग आरामात कोठेही जाऊ शकता. मुंबई विमानतळावर मात्र आत गेल्या गेल्या तुम्हाला निराळे व्हावे लागते आणि प्रवासी आणि त्याचे आप्तेष्ट एका रेलिंगच्या पलीकडूनच एकमेकांशी बोलू शकतात. बहुधा विमानतळाची ही रचना करणारे अधिकारी पूर्वी तुरुंगात काम करत असावेत - अन्यथा कैद्यांना भेटायला जशी व्यवस्था असते तशीच व्यवस्था इथे पण असायचे काय कारण असेल ? :)
आई बाबांचा निरोप घेणे खूप जड गेले. कधी नव्हे ते आई बाबांच्या डोळ्यात पाणी पाहून मनाची चांगलीच कालवाकालव झाली. इमिग्रेशन काऊंटरच्या पलीकडे गेल्यावर आई बाबांनी हात केला आणि मग वळून दिसेनासे झाले. आता इथून पुढे चार सहा महिने भेट नाही. एकमेकांचा चेहरा पाहायचा नाही. घरी आल्यावर दार उघडायला कोणी येणार नाही. किंबहुना दारावरची बेलच वाजवायची नाही. ’आज मला यायला उशिर होईल’ असं सांगायचं नाही. ’जेवायला काय आहे ?’ असा ऑफिसमधून फोन करायचा नाही... सुन्न मनाने थोडा वेळ तिथेच थांबलो. मग स्वार्थी विचारांची गर्दी थोडी दूर झाल्यावर जाणवलं की दूर देशी जाऊन आई बाबांच्या मायेला अर्चना पारखी झाली आहे, तिला आता काही काळ तरी हे सुख मिळेल... मग काहीसं बरं वाटलं... काही महिन्यांपूर्वी जुहू चौपाटीला मोहिनीमावशीबरोबर गेलो असताना तिथे दर मिनिटाला आकाशात झेपावणारे विमान पाहून आई बाबांना ’तुम्हीही काही दिवसांत असेच US ला जाल’ असे चिडवलं होतं. बोलता बोलता आज चक्क ते विमानात बसून खरोखरच निघाले होते ! काहीसं स्वप्नवत वाटत होतं. मी आणि अर्चनाच्या मागे धावताना, आमची प्रत्येक गरज प्राधान्याने पुरी करताना आई बाबांनी कधी स्वत:च्या आवडीनिवडींची, करमणूक-मनोरंजनाची, पार्ट्या-सहलींची पर्वा केली नाही. आज त्यांच्या सगळ्या जबाबदा-या पूर्ण झाल्यावर त्यांनी आता तरी परदेश पहावा, अनुभवावा अशी आमची इच्छा आज पूर्ण होत होती...
टर्मिनल 2 C मधून बाहेर पडून मग कॅंटीनमधे गेलो. साडेबारा वाजता पुण्याची बस असल्याने कॅंटीनमधे खाणे पिणे आटोपून मग बस मधे येऊन बसलो. अर्चनाचा साडेबाराच्या सुमाराला फोन आला. तिच्याशी मनसोक्त बोललो. आई बाबांपासून दूर झाल्यावर अर्चनाशी गप्पा मारण्याइतका दुसरा रिलिफ कोणताच नसेल ! एक मोठी बहीण म्हणून जी काही जबाबदारी असेल त्यापेक्षा अर्चनाने माझ्यासाठी नेहमीच खूप काही अधिक केलं आहे... फोन ठेवल्यावर झोपायचा निष्फळ प्रयत्न केला. बसमध्ये A C विलक्षण थंड होतं. मधून मधून अस्वस्थ डुलकी लागत होती. फूड मॉलवर गाडी थांबली तेव्हा गरम वडापाव खाऊन जरा बरे वाटले. झोपेची वेळ बिनसली की मग भूक कधीही लागते !
सकाळी सहप्रवाशांच्या वादंगाने जाग आली ! पुणं जवळ आलं होतं आणि बस कोठून कोठे न्यायची आणि काय क्रमांकाने प्रवाशांना घरी सोडायचं यावरून प्रवासी आणि coordinator यांच्यात प्रेमळ संवाद चालला होता. Travelling Salesperson ला लाजवतील अशी समीकरणे मांडली जात होती :) मला सदाशिव पेठेत यायचे असल्याने कुठूनही कसेही गेलं तरी माझी पाळी मधेच येणार होती ! अर्चनाचा एक दोनदा पुन: फोन येऊन गेला. साडेसहाच्या सुमारास एकदाचा घरी पोहोचलो. झोपेचे झालेले खोबरं, बसमधली सीट फारशी आरामदायक नसल्याने पूर्णपणे अवघडलेलं शरीर आणि एकटेपणाची मधूनमधून होणारी जाणीव यांनी एक प्रकारचा बधिरपणा आला होता. यांत्रिकपणे कुलूप उघडून आत आलो. पेपरवर एक ओझरती नजर टाकली आणि पुन: निद्रादेवीच्या अधीन झालो.

आवडलेले थोडे काही

2008-10-09T10:48:00.000-07:00

पहाटे पहाटे पूर्व क्षितिजावर ढगांच्या दुलईतून लाल चुटुक फळानं बाहेर डोकवावं, सोनेरी झबलं लेऊन चांगलं हातभर वर यावं. खिडकीच्या पडद्यातून तिरप्या किरणांनी हळूच आत यावं आणि चेह-याशी लडिवाळपणे खेळावं. म्हणावं - "खूप झोप झाली !" मग आपणही त्यांना प्रतिसाद देत डोळे किलकिले करावे.

या खो-खो च्या खेळानं काहीसं असंच मला जागं करायचा प्रयत्न केलाय! सारिका, ’खो’ दिल्याबद्दल धन्यवाद !

---

खरं सांगायचं तर मला पद्यापेक्षा गद्य अधिक भावतं. त्यामुळे माझं कवितांचं वाचन विशेष नाही. (म्हणजे गद्याचं आहे असं नाही!)

मला भावलेल्या कवितांमधील एक :

झाडावरून प्राजक्त ओघळतो
त्याचा आवाज होत नाही
याचा अर्थ असा नाही की
त्याला इजा होत नाही

कवी : चंद्रशेखर गोखले. (’मी माझा’ मधून)

चारच ओळी, पण मनाला भिडणा-या. डोळ्यांसमोर जिवंत चित्र उभ्या करणा-या.

---

आज विजयादशमी. माझ्या आळशीपणाने माझ्याभोवती आखलेल्या सीमा ’खो’ च्या निमित्ताने, ’उसन्या शब्दांनी’ का असेना पण ओलांडल्या हे ही नसे थोडके !

सिग्नल

2008-02-08T04:14:00.000-08:00

गेली काही वर्ष ऑफिसला जायचा माझा रस्ता ठरलेला आहे - बालगंधर्वच्या पुलावरून डावीकडे वळून झाशीच्या राणीच्या चौकातून जंगली महाराज रोडला लागायचे आणि मॉडर्न महाविद्यालयाकडे मार्गस्थ व्हायचे. पुलावरून डावीकडे वळताना सिग्नल आहे. डावीकडे वळायला सिग्नल लागत नाही अशी आपल्याकडे प्राचीन समजूत आहे. काही वेळा ती बरोबर असते. परंतु या चौकातला सिग्नल थोडा वेगळा आहे. कॉर्पोरेशनकडून येणारी वाहने या सिग्नलवरून पुढे जातात आणि सरळ घोले रोडवर जातात अथवा जंगली महाराज रस्त्यावर डावीकडे वा उजवीकडे वळतात. जेव्हा त्यांना हिरवा सिग्नल असतो, तेव्हा पुलावरून डावीकडे येणा-या वाहनांनासुद्धा तांबडा सिग्नल असतो. जर तसे केले नाही तर पुलावरून येणा-या आणि कॉर्पोरेशनकडून येणा-या वाहनांची कोंडी होईल. परंतु एखादा नियम का बनविण्यात आला आहे याचा विचार न करता झुंडशाही करण्याची आपली सवय असल्याने या सिग्नल कडे काणाडोळा करण्यात येतो. मला जंगली महाराज रस्त्यावर उजवीकडे जायचे असल्याने मी सिग्नल तोडल्यास कॉर्पोरेशनकडून येणा-या वाहनांची फळी फोडून पलीकडे जावयास लागेल, ज्यामुळे मला आणि इतर वाहनांना त्रास होईल. अर्थात त्रास काय असतो याच्या लोकांच्या व्याख्या वेगवेगळ्या असतात. काही लोकांना मोठाच गोंधळ माजला की ’मजा’ वाटते. गणपती उत्सवात मोठमोठ्याने भेसूर ओरडत एकमेकांच्या खांद्यावर हात ठेवून साखळी करून गर्दीतून हुल्लड करत जाणा-या काही लोकांना इतर लोक घाबरले वा पळापळ/ चेंगराचेंगरी झाली की मजा वाटते! असो.
या चौकात मी सिग्नल लाल असेल तर हटकून थांबतो. ज्यांना सिग्नलला थांबून उगाच वेळ ’वाया’ घालवायचा नसतो अशा काही अति-कर्म-तत्पर लोकांना मी वाटेत थांबल्याने त्रास होतो. दुचाकी वर असेन तर थोडा आणि कार मध्ये असेन तर थोडा अधिक. लोकांच्या प्रतिक्रिया ठराविक असतात - ’हे कोन येडं रस्त्यात थांबलंय’ अशा नजरेने पाहणे, हॉर्न वरचा हात न काढणे, शिव्या देणे, इ. लोक मी सोडून उरलेल्या जागेतून गाडी घुसवून पुढे जातात. मी स्थितप्रज्ञ भावाची आराधना करत ढिम्म उभा असतो.

आज मात्र थोडी मजा झाली. मी सिग्नलला थांबता थांबता माझ्या बाजूला एक मुलगी कारमधून येऊन थांबली. ती तर चक्क वाहन थांबण्याचा इशारा वगैरे देऊन थांबली. दोन कार शेजारी थांबल्यामुळे तो रस्ता पूर्ण बंद झाला आणि मागच्या लोकांना हॉर्न आणि तळतळाट यांखेरीज इतर उपाय उरला नाही! न राहवून मी त्या मुलीकडे कटाक्ष टाकला ! तसं ’फ्रेंडली वेव्ह’ करायला हरकत नव्हती पण तसे केल्यास आम्ही ’पामर’ कसले :) पण बहुसंख्य लोक नियम तोडत असताना आपण नियम पाळणारे एकटेच वेडे नाही ही भावना मनाला सुखवून गेली.

नॉस्टॅल्जिया

2008-01-26T22:45:00.000-08:00

You never know ! सदाशिव पेठेत राहणा-या, चप्पल घालून आणि शर्ट इन न करता फिरणा-या, हाताने डोसा खाणा-या, अमृततुल्य चहा आणि बेडेकर मिसळ चापणा-या निखिल मराठे नामक पुणेरी भटास "Vivaldi's Concerto for Two Guitars, G major" ऐकून नॉस्टॅल्जिक वाटू शकते !!

एखादं गाणं आपण एखाद्या प्रसंगी/ठिकाणी ऐकतो - कदाचित प्रथमच ऐकत असतो वा तो प्रसंग विशेष असल्याने ते गाणं मनात ठसतं - आणि मग तो प्रसंग, स्थळ, अथवा हवा आणि ते गाणं यांची मनात कायमची जोडी जुळते. मग काही गाणी फारशी छान नसूनही आवडून जातात तर काही सुरेल गाणी अप्रिय बनतात ! ’बेटा’ चित्रपटातली गाणी ऐकून हिमाचल प्रदेशातले वळणावळणांचे देखणे घाट डोळ्यासमोर येतात, ’दूरिया नजदीकिया’ ऐकताना गाणी ऐकत ऐकत (न) केलेला इंजिनिअरिंगच्या शेवटच्या वर्षाचा अभ्यास आठवतो, ’थोडीसी जमीन’ ऐकून माझा आणि अर्चनाचा लॉस ऍंजेलिस ला जाताना कार मधून केलेला प्रवास आठवतो, ’तुम आए तो’ मला गोव्याला घेऊन जातं तर ’रात अकेली है’ ऐकताना ’हिल्टन-मिनिआपोलिस’ च्या २३व्या मजल्यावरच्या माझ्या खोलीतून दिसणा-या हलक्या हिमवर्षावाने शाकारलेल्या शुभ्र इमारती डोळ्यासमोर येतात...

तसं पाहिलं तर मी भारतीय संगीत प्रकारांमध्ये अधिक रमतो. त्यामुळे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत, नाट्यगीतं, भावगीतं, मराठी/हिंदी चित्रपट संगीत सोडून मी ’पाश्चात्य शास्त्रीय संगीता’ च्या वाटेला जायची तशी शक्यता नव्ह्ती! पण त्याचे असे झाले -
२००० सालची गोष्ट आहे. शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालयात शिकत (!) असताना दर वर्षी मी बोट क्लब च्या ’रिगाटा’ मध्ये सहभागी होत असे. एक वर्ष ’कयाक बॅले’ या इव्हेंट मधे भाग घेतल्यावर पुढल्या वर्षी हाच इव्हेंट आयोजित करायचे ठरवले.

आमची सुरुवात तशी फारशी प्रेक्षणीय नव्हती :) आमच्या महाविद्यालयाच्या व्यवस्थापनाचे इतर बोटिंग संघटनांबरोबर काही मतभेद झाल्यामुळे आम्हाला सरावासाठी कयाक मिळायला उशीर झाला. उरलेल्या दिवसांत मुलांना कयाकिंगचे जुजबी प्रशिक्षण देऊन फॉर्मेशन्सच्या सरावाला सुरुवात करायची होती. पण इव्हेंटमधे सहभागी झालेल्या विद्यार्थ्यांची एक उत्तम, एकदिलाने काम करणारी टीम जमली आणि कामाला वेग आला.

कयाक ही अतिशय हलकी आणि वेगवान बोट - जितकी डौलदार तितकीच अस्थिर आणि चंचल. थोडासा तोल गेला की पाण्यात पलटी ठरलेली. या इव्हेंटमधे आम्ही अनेक फॉर्मेशन्स करत असू. अतिशय वेगात - एकमेकांस जवळपास टक्कर देतील इतक्या जवळून केलेले क्रॉसेस, वर्तुळं, समांतर कवायती .. कयाक पाण्यातून विहरताना मागे जो ’वेक’ बनतो त्याने फॉर्मेशन्सला एक सुंदर इफेक्ट मिळतो. पण थोड्याफार फरकाने दर वर्षी होणा-या या सा-या फॉर्मेशन्सव्यतिरिक्त कहीतरी नवीन करून दाखविण्याची इच्छा मनात होती. ब-याच विचारांती असं ठरलं की इव्हेंट संपताना शेवटच्या फॉर्मेशन मधे पाण्यावर टिकून राहील अशी तरंगणारी एखादी आकृती पाण्यावर बनवावी. मग पाण्यावर तरंगणा-या, चांगला दिसेल आणि कयाकमधे सुटसुटीतपणे ठेवता येईल (आणि फार महाग नसेल!!) अशा पदार्थांचा शोध सुरू झाला. रांगोळी, रंग, फुलांच्या पाकळ्या असा प्रवास ’गुलाला’पाशी येऊन थांबला.

ऑर्गनायझर म्हणून काम करताना फॉर्मेशन्स डिझाईन करण्याखेरीज इतर अनेक जबाबदा-या पार पाडाव्या लागतात. त्यातलीच एक - संगीत. इव्हेंटला बॅकग्राऊंड म्यूझिक कोणते वापरायचे यावर बराच खल झाल्यावर अशा मतावर आलो की कोणताही भारतीय संगीत प्रकार येथे जुळत नाहीये. मग डोळ्यापुढे नाव आले माझा मित्र जयदीपचे. त्याने लगेच वेस्टर्न क्लासिकल च्या चार कॅसेट आणून दिल्या. संध्याकाळी घरी आल्यावर ते प्रकरण नक्की काय आहे ते पाहू म्हणून ऐकून पाहिले तर आपण योग्य मार्गावर आहोत असे जाणवले. पण एक मोठीच अडचण उभी राहिली! वाद्यसंगीत असल्याने शब्द नाहीत ! आणि डी मेजर आणि सी मायनर हे माझ्या आकलनापलीकडचे, त्यामुळे फास्ट फॉरवर्ड आणि रिवाईंड करता करता कुठला पीस कुठे सुरू होतोय आणि कुठे संपतोय हे कॅसेटचे कव्हर पाहून अजिबात समजेना :) मग निर्बुद्ध चेहरा धारण करून सरळ जयदीपला बरोबर घेऊनच काम करायचे असे ठरले. दिवसभर कॉलेज आणि प्रॅक्टिस असल्याने या उद्योगाला रात्र हा एकच वेळ उरला. इव्हेंटची तारीख जवळ येत होती. मग शर्थीचे प्रयत्न सुरू झाले - दिवसा प्रॅक्टिस पाहायची, कोणत्या फॉर्मेशनला किती सेकंद वेळ लागतो, एकंदर फोर्मेशनचा वेग आणि मूड कसा आहे हे पाहायचे आणि रात्री कॅसेटवर कॅसेट ऐकून त्यास जुळणारा पीस टिपून घ्यायचा..एव्हाना बाक, बीथोवन, विवाल्डी, मोझार्ट, शूबर्ट ही नावे सुपरिचित झाली होती.

इव्हेंटचे बाकी ताणतणाव वाढत होते. तारीख जवळ जवळ येत होती. रिगाटाच्या दोन दिवस आधी रंगीत तालीम होती. तोपर्यंत हे संगीताचे तुकडे जोडून झाले होते पण प्रत्यक्ष फॉर्मेशन्स मात्र कमालीची संथ आणि खराब झाली. रिगाटा सेक्रेटरी आणि काही सिनिअर्सनी चांगलीच खरड तर काढलीच पण त्याचबरोबर आत्मविश्वासही थोडा डगमगला ! शेवटचे दोन दिवस सराव, चुका शोधून दुरुस्त करणे आणि इतर अनेक व्यापांमध्ये कसे गेले ते समजलेही नाही.

अखेरीस रिगाटाचा दिवस उगवला. सकाळी एक नाममात्र सराव घेऊन विश्रांतीसाठी सुटी घेतली. सायंकाळी कार्यक्रमाला सुरुवात झाली. कयाकमध्ये बसलेल्या माझ्या सर्व सहाध्यायी मित्रांना सुयश चिंतून मी कॉम्पीअर बॉक्समध्ये येऊन माझ्या इव्हेंटची वाट पाहत उभा राहिलो. मुळा नदीच्या काठावर कॉलेजच्या आवारात प्रेक्षकांची प्रचंड गर्दी होती. थंड वा-याच्या झुळका येत होत्या. कार्यक्रमांच्या उद्घोषणा चालू होत्या. छातीत धडधडणे आणि कानशिले गरम होणे म्हणजे काय याचा एक कधी न विसरणारा अनुभव होता तो !

सूर्य कलायला आला आणि ’कयाक बॅले’ ची उद्घोषणा झाली. माझे हात एव्हाना थंडगार पडले होते ! पाण्यात उतरून इव्हेंट मधे स्वत: भाग घेणे आणि धडधडत्या छातीने बाहेर उभे राहून एका प्रेक्षकाच्या भूमिकेतून आपलाच इव्हेंट पाहणे यातला फरक चांगलाच समजला ! पहिल्याच क्रॉसला प्रेक्षकांच्या उत्स्फूर्त टाळ्या मिळाल्या आणि दडपणाची जागा उत्साहाने घेतली. ठरल्यानुसार सारी फॉर्मेशन्स वेगात आणि सुंदर पार पडली आणि चार कयाक सोडून इतर कयाक काठावर परतल्या. क्षितिजावर टेकलेला सूर्य, Concerto for Two Guitars ची धून आणि आधीच्या सा-या फॉर्मेशन्सच्या वेगाशी फटकून अतिशय संथ, लयबद्ध, पाण्यावर गुलाल सांडत जाणा-या चार कयाक... आमचा सरप्राईज इव्हेंट!!! शेजारी उभा असलेला डी.जॆ. न राहवून विचारतो - "अभी ये तो कुछ नही कर रहे है ?" आणि काही क्षणांतच डोळ्यांसमोर आकार घेतं पाण्यावर डौलाने लहरणारे, गुलालाने रेखांकित केलेले ’हार्ट’. ’ये दिल मांगे मोअर’ - कॉंपीअरिंग करणा-या रामानंदचा अतिशय उत्साही आवाज आणि प्रेक्षकांतून होणारा टाळ्यांचा प्रचंड कडकडाट...
विद्यार्थीदशेत असताना केलेला हा एक छोटासा, हौशी, नवशिका प्रयत्न निर्मितीचे समाधान आणि आत्मविश्वास देऊन गेला.

कधीकधी असं होतं की काही समीकरणं चुकतात... आपला स्वत:वरचा विश्वास डळमळतो...निराशेचं धुकं मनाला वेढून टाकतं... ’I am a nobody’ अशी भावना मनाला ग्रासून टाकते... तेव्हा पावलं टेप कडे वळतात. ’रिगाटा २०००’ असं लेबल असलेली, जपून ठेवलेली बॅकग्राऊंड म्यूझिकची कॅसेट हातात घेतो... वेस्टर्न क्लासिकलची सुरावट कानात रूंजी घालते. मन काही वर्षं मागे जातं. डोळ्यांसमोर उभं राहतं मुळेचं पात्र आणि त्यावरचं गुलाबी ’हार्ट’. "ये दिल मांगे मोअर" आणि टाळ्या...

हळूहळू पाण्यावर उठणा-या तरंगांमधे ’हार्ट’ विरून जातं.
अन् निराशाही.

-------------------------------------------

२००७ मधे मी एकही लेख ब्लॉगवर लिहिला नाही... काही सुचतही नव्हतं आणि लिहायची लहरही येत नव्हती. प्रत्येक फोनवर अर्चना सांगायची - "अरे लिही रे काहीतरी...". परवा तिनं फोनवर सांत्वन केलं - "आता ’मराठी ब्लॉग विश्वा’ वर तुझा ब्लॉग ’मृत ब्लॉग’ च्या यादीत गेला आहे. असो. जन्माला आलेली गोष्ट कधितरी जाणारच. दु:ख बाजूला ठेऊन आयुष्य सुरू कर !"
माझा प्रिय ब्लॉग मरायला टेकलेला पाहून मी खडबडून जागा झालो :) योगायोगाने तेव्हाच घरातले फर्निचरचे काम संपले आणि "तुझ्या त्या ’कॅसेटी’ तिकडे हलव" असे वरिष्ठ सूत्रांकडून फर्मान आले! ’कयाक बॅले’ ची कॅसेट मला अगदी ’बुडत्याला काडी’ मिळावी तशी मिळाली !

| प त्रि का |

2006-12-04T23:06:00.000-08:00

जेवणाच्या टेबलावर सलग तिस-या दिवशी मंदारने विषय काढला.
"आई, ते ... याचे काय करायचे?"
"कशाचे काय करायचे?"
"नाही म्हणजे नेहा ... म्हणजे आपले काल बोलणे चालले होते ना"
"हो. अरे सांगितले की तुला. कसली थेरं रे तुमची? आम्ही आहोत अजून तुम्हाला स्थळं पाहायला. तिच्या आई वडिलांना पत्रिका बित्रिका पाठवू दे. आम्ही पाहतो की.."
"अग पण .. म्हणजे मी काय म्हणतो, तिचा पत्रिका वगैरे वर फारसा (खरंतर अजिबात!) विश्वास नाहीये. त्यापेक्षा ती म्हणते की थोडे दिवस एकमेकांना भेटून परिचय करून घ्यावा, स्वभावाची ओळख पटेल म्हणून..."
"डोंबल ओळख पटतिये चार भेटींमधे. तीस तीस वर्षे संसार करून सुद्धा ओळख पटत नाही!" बाबांकडे तिरक्या नजरेने पाहत आईने शेरा मारला, "आणि तिचा विश्वास नसू दे. आपला आहे ना!"
"आहे का ?"
"वा ! मलाच विचारतोयस? लग्न तुला करायचंय का आम्हाला ? सगळं डीटेलवार पाहून सवरून करावं ना ? आयुष्याचा प्रश्न असतो, आणि हे सगळं तुझ्यासाठी चाललंय. आमचं आता काय राहिलंय भोगायचं ? ..."
"नको नको" गहिवरल्या गळ्यानं मंदार म्हणला "मी तिच्याकडून पत्रिका घेतो"
"पण तिचा विश्वास नाहीये ना ? नाही, तुमच्या पिढीचे कशावरूनही समज-गैरसमज होतात म्हणून आपले विचारले हो.. "
"आता ते बघतो न मी.. काहीतरी युक्ती करून मिळवावी लागेल"

तर असे मंदारने 'प्रोजेक्ट-पत्रिका' लॉंच केले !

---

सकाळी सकाळी पामराच्या फोनची रिंग खणखणली !
"हॅलो"
"पामर, माझे एक काम आहे"
"बोल"
"अरे ते लग्नासाठी पत्रिका जुळवतात ना, त्यात मेन मेन गोष्टी काय असतात?"
"गण, गोत्र, रास, नक्षत्र, नाड, असे बरेच असतात. १८ गुण जुळायला लागतात साधारण. शिवाय -"
पलिकडून फोन कट झाला.
"काहीतरी घोळ घालणार साहेब" असं पुटपुटून पामराने फोन ठेवला.

---

"हॅलो"
"Hey मॅन्डी! What a coincidence !" नेहाचा साईन्युसॉईडल टोन मंदारच्या कानात घुमला...
"काय झाले?"
"अरे आत्ता तुलाच ओर्कटवर स्क्रॅप करत होते आणि तुझा फोन आला ! हाहाहाहाहा."
"हाहाहाहाहा. टेलिपथी आहे!"
"नक्कीच.. काय करतोयस ??"
"मला विचारायचं होतं की या सन्डेला राशिचक्रचा शो आहे. जायचे का ?"
"अय्या शुअर. कुठे आहे?"
"टिस्मा मधे. मी तुला पिक-अप करीन. नंतर डिनरला जायचे का?"
"Oh ! I would have loved .. पण अरे आय हॅव टू गो टू माझ्या आज्जीचे घर.. डिनरला नेक्स्ट वीक जाऊ"
"शुअर"

"कोण रे होते फोन वर? आणि एवढे खुदुखुदु हसू कसले येतंय?" मातोश्री अवतीर्ण झाल्या.
"अग फ्रेंडचा फोन होता"
"मेल्या शुद्ध मराठी बोलता येईनासे झाले वाटते ! काय भाषा तुमची ! वीक काय, डिनर काय, संडे काय, फ्रेंड काय, छे छे. सगळी पिढी नासली आहे तुमची"
(स्वगत) "फ्रेंड म्हटले की मित्र का मैत्रीण हे स्पष्ट करायला लागत नाही :)"
"अगं मम्मीटले, ऑफिस मधे इंग्लिश बोलायची सवय झालीये. असो. मी आता बाहेर जातोय"
"उंडारा. रात्री किती वाजता येणारेस ? एक, दोन, तीन ?"

---

स्थळ : टिळक स्मारक मंदिर
प्रोजेक्ट : फेज वन कंप्लीट.
। रास : वृषभ ।

---

शनिवारी सकाळी नारायण पेठेतल्या १७६० क्र. च्या वाड्यात घुसून मंदारने 'अ. ती. उदास' अशी पाटी असलेले दार खटखटवले. अजयने दार उघडले.
"या. साहेबांनी इकडे धूळ कशी झाडली ?"
"इकडे आलोच होतो, जरा काम होते. म्हणले जरा चक्कर टाकू"
"बस. मी आईला चहा टाकायला सांगतो".
अजयचे तीर्थरूप एका तेलकट आरामखुर्चीत बसून जाड भिंगाच्या चष्म्यातून पेपर चाळत होते.तीच भिंगे रोखून त्यांनी मंदार कडे पाहिले. मंदारसारख्या (म्हणजे नक्की कशा ? कोण जाणे!! ) तरुणांनी अमेरिकेसच गेले पाहिजे असा त्यांचा सिद्धांत होता. नुकत्याच झालेल्या दंगलीच्या बातमीचे पान पुढ्यात टाकून त्यांनी मंदारला खडा सवाल केला -

"काय आहे तुमच्या पिढीसाठी या देशात?"
"काहीच नाही". मंदारने चटकन कबूल केले.
तेवढ्यात अजय चहा घेऊन आला. मंदारने नि:श्वास टाकला.
"अरे अजय, तुमची ती स्टार पार्टी कधी आहे रे ? मला आणि माझ्या मित्रांना यायचेय..."
आवडीचा विषय निघाल्याने अजयची कळी खुलली.
"आकाशातले तारे मोजून दिडक्यासुद्धा मिळत नाहीत" अशा आशयाचा कटाक्ष टाकून तीर्थरूप आत गेले.

---

मंदार उघड्या माळरानावर झोपून तारे निरखत होता. पाठीला खडे टोचत होते. बोचरा वारा अंगाला चावत होता !
"मॅन्डी, धिस ईज डॅम कूल... कसं नीतळ चांदणं पडलंय आणि वारापण किती निरभ्र आहे !"
'मॅन्डी' ला उचकी लागली. पण 'नीतळ आणि निरभ्र'चा अर्थ सांगायची ही वेळ नाही हे त्याला लगेच जाणवलं. कॉन्व्हेंट मधल्या मुलींना इतकं माफ करायला हरकत नाही, नाहीतरी आपल्याला पण इंग्लिश तितपतच येतं- त्याने उदारमतवाद स्वीकारून गाडी योग्य दिशेला न्यायचा प्रयत्न केला - "यु नो, ते तारे ... "
आकाशात कुठेतरी अंदाजे हात दाखवून मंदार म्हणाला "... माझं त्यांच्याशी काहीतरी नातं आहे"
"कसं काय?"
"ते पुनर्वसू नक्षत्र आहे.. माझं..."
"ओह सो स्वीट.. मग माझं सुद्धा कोणी तरी आहे तिथे ..."

---

प्रोजेक्ट : फेज टू कंप्लीट.
। नक्षत्र : मृग ।

---

"अरे मी आज एबीसी मधे जाणारे बुक्स घ्यायला. तू येणारेस का ?"
"हो चालेल. मला पण थोडी पुस्तके घ्यायची आहेत"

....

"अग इकडे आलोच आहे तर दगडूशेठला जाऊन येऊ"
"चालेल"
"मला ही मूर्ती फार आवडते"
"हो मला सुद्धा"
"ओह, परवा संकष्टी आहे वाटते.. ते बघ तिथे लिहिले आहे.. अभिषेक सांगायचा आहे?"
"चालेल!"

..

"अभिषेक सांगायचा आहे परवाचा."
"नाव?"
"नेहा"
"अग पूर्ण नाव सांग" मंदारने प्रॉंप्टिंग केले.
"गोत्र?"
"अय्या मला गोत्र नाही माहिती !!"
"नसेल माहिती तर *** असे लिहितो ?"
मंदारने परिस्थिती हातात घेतली - "नको नको, अग तुझ्याऐवजी उगाच भलत्या कुणाला तरी पुण्य लागेल. तू बाबांना फोन करून विचार"

---

प्रोजेक्ट : फेज थ्री कंप्लीट.
। गोत्र : कपि ।

---

मंदारने खिशातून एक चुरगळलेला कागद काढून पामराच्या पुढे पसरला.
"हे काय आहे?"
"वाच"
"वृषभ, मृग, कपि, ... म्हणजे बैल, हरीण, माकड. तुझ्या Could-be-wife बरोबरच्या सामिष भोजनाचा बेत दिसतोय"
"शट अप ****, मी असले वाटेल ते चरत नाही. मागच्या वेळेला नेहा म्हणली म्हणून उगाच थोडेसे चिकन चाटून - आय मीन - चाखून पाहिले"
"खाशील खाशील, सगळं खाशील."
"हे पहा थट्टा बास. हा जीवनमरणाचा प्रश्न आहे"
"मागच्या तीन वेळेला पण तू असंच म्हणला होतास"
"असीन. पण सो व्हॉट? हे बघ, मागच्या तीन वेळांना मी अनुक्रमे सव्वीस, सत्तावीस आणि अठ्ठावीस वर्षांचा होतो. आता एकोणतीस वर्षांचा आहे. त्यामुळे हा प्रश्न जीवनाचा कमी आणि मरणाचा जास्त आहे. हे नेहाच्या पत्रिकेचे डीटेल्स आहेत. हे पुरेत का ते सांग."
"अरे राजा, हे - हे असे एवढेच अर्धवट डीटेल्स तुला कोणी दिले? आणि एक कोष्टक असते - घरे-घरे असतात आणि त्यात आकडे आणि ग्रह असतात - ते कुठंय?"
"उफ ! ते पण लागेल ? अरे एवढेच मिळवता मिळवता माझ्या रक्ताचे पाणी आणि पाण्याचा घाम झाला आहे..."
मंदारने आपली सगळी प्रयत्नगाथा पामराला ऐकवली.
"आता आणखी ते कोष्टक कसे मागू?"
"कसे?? सांग - सुडोकू खेळायला हवे आहे म्हणून"
"पामर, प्लीज.. बी सिरिअस"
डोक्याला हात लाऊन पामर म्हणाला - "अरे देवा ! यासाठी मागे फोन केला होतास तू?? अरे पूर्ण ऐकून घेतले असतेस तर ही वेळ आली नसती. तिची नुसती जन्म वेळ आणि जन्म तारीख मिळाली तरी सगळी पत्रिका मांडता येते.. नेट वर फ्री सॉफ्टवेअर सुद्धा असतात..."
मंदारने हताशपणे पामराकडे पाहिले.
"म्हणजे इतके सगळे कष्ट मातीत गेले"
"हे बघ, असूदे. हे एवढे डीटेल्स जुळतायत तुझ्याशी असे वाटतंय मला. आणि तिचा असा (गैर) समज झाला असेल की तू खूप हौशी आणि रसिक आहेस"
"ते ठीक आहे, पण जन्मवेळ मागितली तर तिला समजेल ना !"
"हं. तेही बरोबर आहे..... ओके... मला एक सांग, तिचा वाढदिवस कधी असतो?"
"पुढच्याच गुरुवारी आहे"
"ओह! यू आर लकी. असं कर -
...
..."
"थॅंक्स पामर"

---

"Hey नेहा, अगं, मला एक सांग ... गुरुवारचा प्लॅन ... तू या जगात कुठल्या मंगल घटिकेस अवतीर्ण झालीस ? आपण अगदी त्याच वेळेला केक कापू ! What say?"
"मॅंडी !! यू आर सोss रोमॅंटिक !"

---

"आई, ही घे पत्रिका"
"अरे वा ! मिळवलीस वाटते ! मला पंचांग पाहू देत"
"अग आई, हे पंचांग मागच्या वर्षीचे आहे.. या वर्षीचे कुठे आहे??"
"अरे अकलेच्या कांद्या, गुण जुळवायचे कोष्टक दर वर्षी बदलत नाही"
"बर बर. पण म्हणलं उगाच रिस्क नको. आयुष्याचा प्रश्न आहे नाही म्हणले तरी ;)"

---

मंदार आणि नेहाच्या 'पत्रिकां'पासून सुरू झालेला प्रवास अखेर 'मंदार-नेहा' च्या लग्न'पत्रिके' पाशी पावला !
मंदार आणि नेहाचा 'प्रेम!!!'विवाह मोठ्या थाटात पार पडला आणि सर्व जण सुखाने राहू लागले !

कॉफी

2006-11-28T22:14:00.000-08:00

मिहिर बरिस्ता बाहेर एक टेबल पकडून शून्यात नजर लावून बसला होता. समोर फर्ग्युसन कॉलेज रोड वर फुललेले तरुणाईचे ताटवे तटस्थपणे निरखत तो नीताची वाट पाहत होता. त्याला त्याची आणि नीताची पहिली 'कॉफी' आठवली - इथेच, साधारण सहा महिन्यांपूर्वी असेल...

त्यांची ओळख एका कट्ट्यावर झाली होती. नंतर हळू हळू फोन, ई-मेल, चॅट, कॉफी, एकमेकांचे वाढदिवस, अशी रुळलेल्या मार्गाने प्रगती होत होत एक दिवस मिहिरने नीताचा हात मागितला होता. प्रेम-व्यवहार-रुसवे-फुगवे-समज-गैरसमज असा बरेच दिवस खल करून कंटाळल्यावर दोघांनी आपापल्या आई-बाबांना ही गोष्ट सांगितली होती. नीताच्या आई वडिलांना मिहिरला भेटायचे होते, म्हणून कालच मिहिर त्यांना भेटायला गेला होता. उगाच 'ऑकवर्ड फीलिंग' येते म्हणून नीताने तिथे हजर रहायचे नाही असे ठरवले होते.

मिहिरने घड्याळ पाहायला आणि नीताने यायला एकच गाठ पडली.
"हॅल्लो !" नीताने प्रसन्न हसून बैठक जमवली.
"हाय !" मिहिरला स्वत:चा आवाज काहीसा कोरडा जाणवला.
"So whats up?"
"Nothing much!"
नीताला संभाषण पुढे न्यायला धागा मिळेना, तेव्हा तिने सरळच विचारले -
"कशी काय झाली भेट?"
उत्तरादाखल ओठ मुडपून मिहिरने मान हालवली - "ठीक झाली".
त्याला जाणवलं - यापेक्षा chat वर 'Hmmm' टाईप करणं खूप सोपं आहे !
"मिहिर What's wrong ? तुझा मूड नाहीये का बोलायचा आज ?"
"Well, doesn't really matter. आपण बोलायसाठीच आज भेटलो आहोत. मी तुला भेट कशी झाली हे सांगायचे आहे, राईट?
काही नाही, काल असेच साडेचार-पाच ला तुझ्या घरी गेलो. काकू घरी होत्या, काका पाच दहा मिनिटात येणार होते. तसे आधी एक-दोनदाच भेटलो मी त्यांना. मग जरा इकडच्या तिकडच्या गोष्टी झाल्या. जनरल - माझा बायोडेटा - शिक्षण, नोकरी, पगार, छंद, पुढे काय करायचे आहे इत्यादी इत्यादी...
Seems काकूंना अभ्यासाचं बरच कौतुक आहे... विचारत होत्या मी बोर्डात आलो होतो का, विद्यापीठाच्या गुणवत्ता यादीत आलो होतो का, कुठली शिष्यवृत्ती मिळाली होती का... तशी माझी उत्तरं 'नेति नेति'च होती ! नाही म्हणायला मला चौथीची स्कॉलरशिप मिळाली होती हे ऐकून त्यांचा जीव भांड्यात पडला. तेवढ्यात काका आले. हाय-हॅलो झाल्यावर काकूंनी त्यांना पहिल्यांदा सांगितले की मला चौथीची स्कॉलरशिप मिळाली होती म्हणून. मला चौथीत पण झाला नसेल एवढा आनंद तेव्हा झाला, यू नो ?"
"अच्छा. आईला हुशारीचं फार कौतुक आहे."
"असेल. किंवा तुमच्याकडे हुशारी नंबरात मोजत असतील. Anyway. मग जनरल घरच्या गोष्टी झाल्या"
मिहिरने थोडा विचार केला - एकेक संचाद आठवून तो कसा शब्दांत मांडायचा याचा.

"तुम्ही राहायला कुठेशी रे ?"
"सदाशिव पेठेत"
"बरं. सदाशिव पेठेत कुठे ? माझ्या एक-दोन मैत्रिणी राहतात तिथे"
"सदाशिव पेठ हौदापाशी"
"माझी एक मैत्रिण तिकडेच कुठेतरी रहाते. तिकडे जायचं म्हणजे नकोच वाटतं. एक तर हीss गर्दी ! नुसती चिकटून चिकटून घरं! आणि आवाज केवढा तो ! कशी राहतात लोक कुणास ठाऊक! "
"( मनात ) काकू, माझ्याकडे एक कोटी रुपये असते तर मी पण मोदीबागेत नाहीतर डेक्कन वर फ्लॅट घेतला असता. पण मग मी तुमच्या दाराशी असली बोलणी करायला आलो नसतो!"
"कसे आहे काकू, मी तिथे लहानपणापासून राहतोय. त्यामुळे याचं काही विशेष वाटत नाही. आणि तिथून सगळी ठिकाणं जवळ पडतात, म्हणाल ती सुविधा पायाशी मिळते. तिथे राहिलं की फायदे कळतात. अर्थात नवं घर घ्यायचा पण विचार आहे, लग्न वगैरे ठरलं की मग पत्नीचा पण विचार घेईन"
...

"बरं. बाकी घरी देव-धर्म कसा काय आहे?"
"आहे की. म्हणजे आम्ही आस्तिक आहोत सगळे. आई बाबा साईबाबांना मानतात."
"तसं नव्हे... म्हणजे कुळधर्म, कुळाचार, पूजा, व्रतं, अनुष्ठानं असं..."
"तसं जवळपास काही नाहीये. प्रत्येकाच्या मर्जीवर !"
"नाही कारण 'सदाशिव/नारायण पेठेतले लोक' म्हणले की जरा बिचकायला होतं"
"(मनात) एकदा सदाशिव पेठेत फिरायला या. महापालिकेने तिथे कोण कोण प्रसिद्ध लोक राहायचे त्याचे नीलफलक लावले आहेत. ते पाहून 'सदाशिव पेठेतले लोक' कदाचित नीट समजतील."
"नाही, तुमचा गैरसमज असावा तसा"

...

"बाकी नीता सांगत होती की तुला ट्रेकिंग वगैरे फारसे आवडत नाही म्हणून"
"हं... म्हणजे अगदीच कधीतरी जातो. बैठ्या गोष्टी जरा जास्त आवडतात"
"म्हणजे आवडत नाही एवढंच आहे न, का म्हणजे बाकी - काही प्रकृतीचा त्रास वगैरे?"
"नाही, तसा काही नाही"
"नाही आणि आमची नीता म्हणजे पहिल्यापासून सगळ्यात पुढे ! अभ्यास असो, नाटक, वक्तृत्व, संगीत, जिथे जाईल तिथे चमकते"
"बरोबर. मला माहीत आहे"

...
...

"बरंच बोलणं झालं की त्यांचं तुझ्याशी.."
"हो. 'बरंच' बोलणं झालं."

""
""

"मिहिर, तुला ... "
"'तुला' काय ?"
"तुला गप्पा फारशा आवडल्या नाहीत असं मला वाटतंय"
"बरच लवकर समजलं तुला"
"तुला म्हणायचं काय आहे?"
"नाही, मला कधीच काहीच म्हणायचं नसतं. हे सगळे प्रश्न तुझी आई तुलाच विचारू शकली असती. तुलाही उत्तरं माहीत आहेत सगळी, राईट?"
"हे पहा मिहिर, त्यांना असं वाटणं साहजिक आहे की मुलगा कोण आहे पहावं, त्याच्याशी प्रत्यक्ष बोलावं" "हो. पण बोलण्याच्या यापेक्षा अजून चांगल्या पद्धती असतात"
"हे पहा मिहिर, आई बाबांबद्दल एक अवाक्षरही मी चालवून घेणार नाही. एखाद्या घरात मुलगी द्यायची म्हणजे ते पाहणारच की घर कसंय, घरचे कसेत, मुलगी तिथे कशी राहील. आणि ते माझे आई बाबा आहेत. ओके?"
"ओह, यस, राईट. ते तुझे आई बाबा आहेत. त्यांना कन्सर्न्स असणारच. आणि त्यांना समजून घेणं तुझं कर्तव्य आहे. आणि तू त्यांना डिफेंड केलं पाहिजेस. अगदी बरोबर.
फक्त काल मी तुझ्या घरी बसून अशा विचित्र आणि अपमानास्पद प्रश्नांची उत्तरं देत होतो याचं तुला काहीच वाटलेलं दिसत नाहीये. पुट युवरसेल्फ इन माय शूज, म्हणजे तुला कळेल. पण एनी वे, मला समजून घ्यायला मी तुझा कोण लागतो !"
"मी असं कधी म्हणलं आहे की तू माझा कोणी लागत नाहीस म्हणून?"
"ते म्हणावं लागत नाही. कृतीतून समजतं."
"मिहिर, उगाच इश्यूज करू नकोस.
आणि आई म्हणाली की त्यांना तुझ्या आई-बाबांना भेटायचं आहे, पण तू बरीच टाळाटाळ केलीस म्हणून."
"हो. कारण माझ्याकडे पर्याय नव्हता...
मी घरी सगळी कल्पना दिली - तेव्हा मी हेही सांगितलं की तुला एकत्र - म्हणजे त्यांच्याबरोबर रहायचं नाहीये"
"बरोबर. मग?"
"त्यांनी मला सांगितलं की जर त्यांचं तोंड सुद्धा न पाहता तू ठरवलं आहेस की त्यांच्या बरोबर रहायचं नाही, तर त्यांना तुझ्या आई वडिलांशी भेटण्यात स्वारस्य नाहीये. Rather ते-भेटणार-नाहीत. आणि मी लग्नानंतर त्यांच्या घरी पाऊल ठेऊ नये"
"वेल, मला माहीत नव्हतं लोकांना इतका अहंकार असतो"
"शब्द सांभाळून वापर. हा अहंकार नाहीये. साधा सरळ व्यवहार आहे - You don't want to relate to them; they don't want ANY business with you. Period. आणि जर कधी एकत्र रहायचं नसेल तर ते कसे आहेत, याच्याशी तुला काय करायचंय?"
"मिहिर मला असं वाटतं की आपण पुन्हा विचार करण्याची गरज आहे, कोणताही निर्णय घ्यायच्या आधी"
"हो. बरोबर. किंबहुना माझा विचार झालाय. आज तुझ्या कॉफीचे पैसे तू, आणि माझे मी देईन."
"Means?"
"गुडबाय अँड गुडलक".

शहनाई बजे ना बजे

2006-08-21T22:03:00.000-07:00

एक पिकलं पान काल अलगद गळून पडलं...

'पूजेतल्या पाना फुला
मृत्यू सर्वांग सोहळा
धन्य निर्माल्याची कळा' असं सारं आयुष्य संगीत साधनेत समर्पित करून आता निर्माल्य झालेल्या उस्ताद बिस्मिल्ला खान यांच्या स्मृतीला विनम्र अभिवादन..

कठोर तप:श्चर्येच्या बळावर खॉं साहेब शहनाईचा जणू मानवी चेहराच बनले. जसं प्रत्येक धार्मिक कार्यात पूजारंभी विघ्नहर्त्याची पूजा असतेच, तशी मंगल सुरांची उधळण करायला खॉं साहेबांची सनई हाही येथला दंडक बनला ! स्वतंत्र वादनाबरोबरच खॉं साहेबांची सतार आणि व्हायोलिन बरोबरची जुगलबंदी रसिकांची मनं जिंकून गेली.

भारतरत्न आणि पद्म पुरस्कारांची शान वाढवणारा हा संगीततपस्वी आज जरी आपल्यात नसला तरी त्यांनी निर्मिलेले सूर मात्र कानात कायमच रूंजी घालत राहतील...

आनंदे नटली !

2006-07-03T22:30:00.000-07:00

वृक्षांकडे पहा
गगनभरारी घेणा-या विहंगांकडे पहा
नभ आच्छादणा-या मेघांकडे पहा
अनंताच्या पोकळीत डोळे मिचकविणा-या ता-यांकडे पहा...

आणि जर तुम्हाला 'दृष्टी' असेल
तर तुम्हाला दिसेल
की या सा-यांचं आस्तित्वच आनंदमय आहे
प्रत्येकजण केवळ आनंदी आहे !

खरंतर वृक्षांना आनंदी असण्याचं कोणतं कारण आहे ?
ते ना पंतप्रधान बनणारेत, ना राष्ट्रपती
ना ते कधी श्रीमंत होणार आहेत
ना त्यांच्या गाठीशी कधी पुंजी साठणार आहे !

तुम्ही विश्वास ठेवणार नाहीत,
पण ही उमललेली फुलं आनंदी आहेत.
खूप खूप आनंदी आहेत...

(स्वैर अनुवाद)
---
पांचगणीच्या ’शेरबागे’मध्ये वाचलेल्या या कवितेचा मी अनुवाद करण्याचा प्रयत्न केला होता. ती मूळ कविता आज येथे अपलोड करायला मुहूर्त सापडला !
७ सप्टेंबर ०९

पुनर्जन्म

2006-06-29T01:05:00.000-07:00

प्रिय वाचक-मित्रांनो,
एक वर्षाहून अधिक काळ चालू असलेल्या या ब्लॉग-प्रपंचाला काही महिन्यांपूर्वी अचानक खीळ बसली. या ब्लॉगवर नवे लेख आणि प्रतिक्रिया प्रकाशित होणे काही तांत्रिक कारणामुळे बंद पडले. बरेच प्रयत्न करूनही कोणताच उपाय चालेना, तेव्हा नाईलाजाने मी 'पामरस्मृति' हा नवा ब्लॉग सुरू केला.
आणि आज अचानक, ध्यानी-मनी नसताना, या ब्लॉगला नवजीवन मिळाले, गेल्या कित्येक दिवसांत वाचकांनी लिहिलेल्या प्रतिक्रियांनी माझी मेल-बॉक्स तुडुंब भरली !
सर्व प्रतिक्रिया तर अजून वाचल्या नाहीत, पण या प्रतिक्रियांमध्ये काही वाचकांनी पुढला लेख लवकर लिहिण्यासाठी लकडा लावला आहे, तर काही जणांनी मैत्री करण्याची इच्छा प्रदर्शित केली आहे. अपरिहार्य कारणांमुळे मी हे सारे आजवर वाचू शकलो नाही, आणि प्रतिसाद देण्याचाही संभव नव्हता. पण हे सारे प्रतिसाद वाचून जे समाधान झाले, ते शब्दांत सांगण्यासारखे नाही !! ही तांत्रिक अडचण समजून घेऊन, आपण माझ्यावर कोप धरला नसावा अशी आशा..

यापुढे 'पामरस्मृति' बरोबर येथेही लेख लिहिणे चालू ठेवीन .

आपल्या प्रेमाचा भुकेला,
पामर.

अहो आश्चर्यम् !

2006-06-29T00:48:00.000-07:00

पामरावर परमेश्वर प्रसन्न झालेला दिसतो ! अथवा या ब्लॉगरूपी शिळेला प्रभू रामचंद्रांनी पदस्पर्श करून उद्धार केला असावा !!

फूल फुलताना ...

2006-06-27T23:04:00.000-07:00

कारचे दार उघडून सागरने लॅपटॉपची बॅग आत ठेवली. सीटवर पाठ टेकून टायची गाठ सैल केली. उघड्या काचेतून थंड वारा लागला तेव्हा त्याला थोडेसे बरे वाटले. मनात विचारांचा कल्लोळ उठला होता. रस्त्यावर ट्रॅफिक सिग्नल्स हिरवे-लाल रंग पालटत होते. पाय यांत्रिकपणे ब्रेक- ऍक्सिलरेटर ऑपरेट करत होते. गेल्या काही महिन्यांतल्या घटना डोळ्यासमोर चलतचित्राप्रमाणे सरकत होत्या...

वेगात आगेकूच करणा-या दुचाकी बाजारात कंपनीने नवी बाईक लॉंच केली होती. संपूर्ण युनिट एकच ध्यास घेऊन काम करत होते. माईलेज, पिक-अप, लुक्स, कंफर्ट - अनेक घटक विचारात घेऊन काम जोमाने चालले होते. या नव्या बाईकला मार्केटचा प्रतिसाद उत्तम मिळाला होता. वाढत्या स्पर्धेत टिकाव धरून कंपनीने अपेक्षेपेक्षा अधिक यश मिळवले होते. हे यश साजरे करायला कंपनीने एक मोठी पार्टी आयोजित केली होती आणि तिथेच बिनसले होते ! डायरेक्टरनी यशाचे गमक म्हणजे 'तरुणाईला खेचणारा' बाईकचा 'सेक्सी लुक' असल्याचे आवर्जून नमूद केले. केवळ संबंधित विभागाच्या प्रतिनिधींना विशेष पुरस्कार प्रदान करण्यात आले. सागरच्या युनिटमधे मात्र मोठीच निराशा पसरली होती. बहुतेक बाईकला वेग देणारे इंजिन असते, चाके असतात, हे टॉप मॅनेजमेंट विसरली असावी. 'कर्मण्येवाधिकारस्ते' प्रत्यक्षात उतरवणे किती कठीण आहे हे सागरला प्रथमच जाणवले ! विचारांच्या नादात गाडी घरापाशी आली तेव्हा सागर भानावर आला. ऑफिसच्या कटकटी उंबरठ्याबाहेरच सोडण्याचा तो नेहमी प्रयत्न करायचा...

दार उघडून नेहाने हसून त्याचे स्वागत केले.
लग्न होऊन पाच वर्षे झाली तरी प्रेम अजून ताजेतवाने होते.
'कसा काय गेला दिवस ?'
'झकास!'
'बा‍ऽबाऽऽ' चिमुकल्या सायलीने गळ्यात इवलेसे हात टाकले.
'काय म्हणते आमची चिमणी' ? सागरने लाडाने सायलीच्या गालगुच्चा घेतला.
"A man travels the world in search of what he needs and returns home to find it" किती खरंय हे वाक्य, सागरला जाणवले !
'अरे दिवसभर तिची भुणभुण चाललीये, तिला बागेत घेऊन जातोस का?'
'जातो की. तेवढे चहाचे इंधन टाक आमच्या टाकीत म्हणजे निघालो!'

सागरचे बोट पकडून सायलीची स्वारी बागेत निघाली. बागेत तिला तिच्याएवढे छोटे दोस्त मिळाले. लहान मुलांना काय, मैत्री करताना 'सोशल स्टेटस, फायनान्शिअल बॅकग्राऊंड, प्रोफेशन' असल्या भिंती आड येत नाहीत - सागरच्या मनात विचार आला. गुलाबांच्या एका ताटव्यापाशी बसून तो मुलांची किलबिल पाहत राहिला...

तासभर बागडून झाल्यावर सायली बाबांकडे आली आणि 'दमले' असे म्हणून त्याच्या मांडीवर आसन जमवले. एवढ्यात तिच्या चंचल डोळ्यांना मागच्या ताटव्यातले सुंदर गुलाब दिसले. 'अय्या कित्ती सुंदर आहेत ही फुलं' ती आनंदाने चित्कारली. पण त्या 'सुंदर' या शब्दाने सागरचा मनातल्या चुकीच्या तारा छेडल्या गेल्या... सायलीला जवळ घेऊन तो म्हणाला,
'बेटा, गुलाबाची फुलं सुंदर आहेतच. ती सगळ्यांनाच आवडतात. पण फुलं पाहतेस तेव्हा त्या फुलांना आधार देणारे डेख पहा. ते काटेरी दिसते न? तरीसुद्धा. ते खोड पहा. तेही सुंदर दिसत नाही न ? पण फूल फुलायला तेही लागतात... झाडाला जीवनरस आणून देणारी मुळं ? ती तर बिचारी जमिनीत राहतात - आपलं तोंड कायमचं लपवून...ती तर दिसतही नाहीत. दिवसभर राबणारे माळ्याचे रापलेले हात सुंदर दिसत नाहीत. पण बाग फुलवायला लागणारं पाणी तेच शिंपतात... त्यांचंही कौतुक कर'

सायलीला समजलं नाही की बाबा आज हे काय बोलतायत ! तिच्या चिमुकल्या मेंदूत झालेला विचारांचा गुंता सागरने तिच्या डोळ्यांत वाचला आणि त्याला आपली चूक समजली ! चटकन हसून तिचे केस विसकटून तो म्हणाला,
'तुला नाही समजलं ? तू लहान आहेस अजून. मोठी झालीस की समजेल !!'.

मग स्वतःशीच हलकेच उद्गारला 'कदाचित समजेल. कदाचित नाहीसुद्धा ! तसंही सगळ्याच मोठ्यांना थोडीच समजतं हे !'

पहिला पाऊस

2006-05-29T23:25:00.000-07:00

रखरखली मनं
चिकचिकली तनं
भेगाळली माती
सुकलेली पाती
निष्पर्ण तरूंवर चोची आसुसतात,
वैशाख वणव्यात डोळे सावली शोधत भिरभिरतात
नदी नाले आटतात, ओठ सुकतात,
पाहुण्याच्या वाटेकडे सारे डोळे लावून बसतात

कुठुनसा हळूच थंडावा येतो,
बघता बघता वारा पिसाट होतो
वादळी पानं भिरभिरतात,
धुळीचे लोट उठतात
आभाळ भरून येतं
सारंच कसं जडावतं
मेघांचा गडगडाट वरुणाचा कौल बोलतो
पसरलेल्या तळव्यावर हलकेच एक मोती येऊन विसावतो
विजेचा लखलखाट चारी दिशा उजळतो
स्तब्ध निसर्ग मल्हार आळवतो

पहिला पाऊस बरसतो ! पहिला पाऊस बरसतो !!

तापल्या धरतीवर
सरी सडा शिंपतात
धुंद मृद्गंध नसानसात भरतात
वार्धक्याला तारुण्याचे कोंब फुटतात
भूमातेला सृजनाचे वेध लागतात
ढेकळं विरघळतात
ओहळ खळाळतात
डोळे निवतात
मनं विसावतात
विजेच्या तारांवर मणी ओघळतात
इवल्या तळ्यांत कागदी होड्या तैरतात

आटलेली शाई, बुजलेली लेखणी
अमृताच्या शिडकाव्यानं झरझर झरते
शब्दब्रह्माला रचनेचं स्वप्न पडतं
पहिल्या पावसात माझं मन हरवतं...

मी कोण ?

2006-03-26T01:49:00.000-08:00

विदेशाहून पातले ।
दोन पदीं थाटले ।
तोचि 'लाभ' ओळखावा ।
'त्याग' तेथेचि जाणावा ॥

Salary Revision Letter

2006-01-30T00:58:00.000-08:00

मंदार आज खुशीत होता. ब-याच दिवसांपासून मिळणार, मिळणार म्हणून चर्चेत असलेली पगारवाढ आज मिळाली होती. मॅनेजरने फिगर्स सांगितल्या आणि सॅलरी रिव्हिजन लेटरसुद्धा दिले. कामाचेही विशेष कौतुक केले ! गेल्या दोन सत्रांतल्या काहीशा फ्लॅट हाईक्स नंतर यावेळेला चांगली वाढ मिळाली होती. दिवसभराचे काम संपवून मंदारने कौतुकाने एकदा 'लेटर' कडे नजर टाकली आणि मग ते बॅगेत टाकून बाईकवर स्वार होऊन निघाला. तशी ही काही पहिली पगारवाढ नव्हती, पण अजून त्यातली मजा टिकून होती !

रात्र झाली होती. दिवसभराच्या कामामुळे शीण आला होता पण मनात उत्साहाचं वारं खेळत होतं. बेल वाजविल्यावर दोन मिनिटांनी दार उघडले. निर्विकार चेह-याने बाबा म्हणाले 'जिन्यातला दिवा बंद कर'. 'दार उघडताना याच्यापेक्षा काही चांगलं बोलता येत नसेल का?' स्वत:शी काहीसा त्रागा करून मंदार आत आला. त्याला आधी आईला न्यूज द्यायची होती... स्वयंपाकघरात आई भाजी निवडत होती. आईला मिठी मारून तो म्हणला 'ओळख' !
आई करवादली - 'मेल्या केलीस का छळायला सुरुवात आल्या आल्या.. किती वेळा सांगितलं मला अंगचटीला आलेलं आवडत नाही म्हणून. हे घर आहे, हिंदी सिनेमा नाही.'
'चूप ग. मला आवडतं'. मंदार म्हणाला, 'आज हाईक मिळाला. हे लेटर.'
'बरं. छान. देवापुढे ठेव ते. सगळ्यांना बरी मिळाली आहे का पगारवाढ?'
'हो हो. माझ्या टीममधे सगळे खूश दिसले.'
'आईट्ले ऐक ना. अजून स्वयंपाक व्हायचा आहे ना ?'
'हो. आत्ता होईल अर्ध्या तासात.'
'मग आपण असे करू, स्वयंपाक राहू दे. आपण बाहेर जाऊ जेवायला.'
'कसली अवलक्षणे रे. ऊठसूठ कसले बाहेर जायला हवे तुला ? मागच्याच आठवड्यात पार्टी झाली ना कसली तरी?'
'अग पण तुम्ही कुठे होतात? मी मित्रांबरोबर गेलो होतो. आज सेलिब्रेट करायला जाऊ ना. गार्डन कोर्ट मधे जाऊ.'
'बाहेर खायची चटक लागली आहे तुला. आम्हाला नाही आवडत. मी घरी चांगली शेवयाची खीर करते.'
'आई प्लीsssज'
'कसले डोहाळे रे हे ? कसली अस्वच्छता, कुठली तेलं आणि काय पदार्थ वापरतात हॉटेलांमधे ! इथे घरी सगळे चवीढवीचे पदार्थ बनतात तरी तुमचे मन अडकले आहे हॉटेलात.'
'आई इथे चवीचा प्रश्न नाहीये. अग सगळे मिळून छान गप्पा मारत जेवू. तुलाही स्वयंपाकातून एक दिवस सुट्टी. चांदनी चौकातल्या हॉटेल्स मधून छान व्ह्यू दिसतो पुण्याचा. येताना कॉफी पिऊ मस्तपैकी'
'जशी घरी कधी कॉफी पहायलाच मिळत नाही तुला.'
बाबांनी मधे तोंड उघडले - 'अवाच्या सवा रेट असतात त्या हॉटेलांमधे. तुम्हाला खिशात चार चव्वल आले म्हणून माज आलाय.'
'बरोबर आहे रे. तुम्हाला कल्पना काहीये, पुढे लग्न, मुलं झाल्यावर खर्च काय असतात याची. तुमचे वाढते पगार दिसतात, पण आज मुलांच्या शिक्षणाला किती पैसे खर्च होतात याचे भान आहे का ?'
'आई, एक दिवस हॉटेल मधे गेलं म्हणून यातलं काय काय होणार आहे ? जरा नीट विचार करून तोंड उघडत जा. नसते इश्यूज करू नकोस.' मंदारचा पारा चढला.
'पैशाचा माज बोलतोय' - बाबांची नजर बोलली.
'आत्ता बाहेर यायचा मला तरी उत्साह नाहीये रे बाबा.'
'गाडीतून जायचंय. तुला काय श्रम आहेत?'
'कशाला, तूच जा तुझ्या त्या मित्रांबरोबर. नाहीतरी सगळे तसलेच चटोर. घरी पाय राहत नाही, गावभर उनाडायला हवं. पैसे मिळवले म्हणजे सगळं झालं असं वाटतं तुम्हाला. एक टेलिफोनचं बिल भरायची अक्कल नाही. बाहेर एक वस्तू विकत घ्यायला पाठवली तर बरं वाईट समजत नाही...'
'बास. इनफ. एक जेवायचा विषय तुम्ही पुरेसा ताणलाय. आई, मला घरी जेवायचं नाहीये. माझ्यासाठी अन्न शिजवू नकोस.'

संतापानं धुमसत मंदार बाहेर पडला. कॅपुचिनोच्या कपात राग बुडवायचा त्यानं निष्फळ प्रयत्न केला. खूप वेळ विचार करूनही 'माझं काय चुकलं' हे त्याला गवसलं नाही.

आईचा स्वयंपाक झाला. आई-बाबा जेवायला बसले. 'हल्लीची पिढी कशी बिघडत चालली आहे आणि त्यांचं पुढे कसं कठीण आहे' यावर गपा मारत त्यांचं जेवण झालं.

टेबलावर 'सॅलरी रिव्हिजन लेटर' तसंच पडून राहिलं.

ऐकावे जनाचे (अभियांत्रिकी प्रवेश)

2006-01-22T21:36:00.000-08:00

बारावीची परीक्षा आटोपून निकाल जाहीर झाला की लगबग सुरू होते 'पुढच्या वाटा' ठरविण्याची. अगदी हल्लीहल्लीपर्यंत शास्त्र शाखेच्या विद्यार्थ्यांची मानसिकता 'चांगले मार्क मिळाले, प्रवेश मिळत असेल तर अभियांत्रिकी नाहीतर वैद्यकीय शाखेकडे जायचे' अशी होती. अभियांत्रिकीला पर्याय ठोकळेबाज असायचे. पण गेल्या काही वर्षांत असंख्य ज्ञानशाखांचे आणि शिक्षणसंस्थांचे पेव फुटल्यामुळे ही निर्णयप्रक्रीया कमालीची गोंधळून टाकणारी झाली आहे ! 'कुठल्या महाविद्यालयात कुठली शाखा' ही कॉंबिनेशन्स गोंधळात भरच टाकतात ! मग हा गोंधळ निस्तरायला काही लोक तज्ञांचे (!) मार्गदर्शन घेतात, काही समुपदेशनाचा आधार शोधतात, काहीजण 'कल चाचणी' देतात, तर काही चक्क 'चार लोक काय करतायत' ते करतात !
'चार लोक' काय सांगतात ? या 'चार लोकांत' तज्ञ आले, पालक आले, सिनिअर्स आले, आणि ज्यांचा अभियांत्रिकीशी काहीच संबंध नाही ते पण आले !!

वाचा !!

--

"छे छे ! तुमच्या त्या सगळ्या कॉम्प्यूटर, इलेक्ट्रॉनिक्स या म्हणजे 'वडापाव ब्रॅंचेस'. खरे इंजिनिअरिंग म्हणजे कोअर ब्रॅंचेस - मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल नाहीतर सिव्हिल."
"अहो ते कॉम्प्यूटरचे काही खरे नाही. आज आहे, उद्या नाही. मेकॅनिकल, आणि सिव्हिल कसे - जग बुडाले तरी छिन्नी हातोडा कुठे जात नाही !"
"कॉम्प्यूटर ना, साईड बाय साईड करता येते. NIIT मधे नाही का ढिगाने कोर्स असतात."
"मेकॅनिकल करून कॉम्प्यूटरला जाता येते नंतर. उलटे नाही करता यायचे."
"प्रिंटिंग चांगले. त्यात थोड्याच सीट्स असतात. सगळ्यांना नोक-या मिळतात."
"इलेक्ट्रॉनिक्स च्या ऐवजी कॉम्प्यूटर ला जा. तसा अभ्यासक्रम सारखाच असतो. कॉम्प्यूटर ला नोक-या ब-या मिळतात हल्ली."
"शी प्लेन इलेक्ट्रॉनिक्स अजिबात घेऊ नकोस. इलेक्ट्रॉनिक्स विथ टेलिकॉम असेल तरच घे बाई !"
"मेकॅनिकल ला मरण नाही!"
"VIT म्हणजे नुस्ती शाळा आहे. कॉलेज लाईफ पण हवे की नाही थोडेसे !"
"शेवटी COEP ते COEP ! आम्हाला इंजिनिअरिंग कॉलेज म्हटले की तेवढेच समजते. बाकीच्या कॉलेज मधे काही अर्थ नाही"
"छे हो ! हल्ली COEP मधे काही राम राहिलेला नाही. बेकार स्टाफ !"
"ते ऑटॉनॉमी का कायससं मिळालं आहे ना आता COEP ला ? ते बरं का वाईट ?"
"PVG घराच्या जवळ आहे. तेच घेतलेले बरे..."
"MIT चे कॅंटीन कसले आहे पहिलेस का ? कॅम्पस स्टड आहे !"
"कम्मिन्स्स नक्को घेऊ बाई. नुस्तं मुलींचं कॉलेज. नो गाईज :( सो बोअरिंग..."
"उलटं बरं की ग ! जरा सुरक्षित वाटतं आपल्या मुलींना घालायचं तिथे म्हणजे..."
"COEP हे बोट क्लब असलेले एकमेव कॉलेज आहे ! Full Maaz !"
"PICT हे Comp ला बेस्ट आहे. इतक्या वर्षांची परंपरा आहे..."
"पण ओव्हरऑल COEP ला प्लेसमेंट चांगले आहे."
"इथे जॉब कुणाला करायचाय ? इथे डिग्री छापायची आणि सरळ स्टेट्स ला सुटायचे. Purdue नाहीतर Stanford मधून MS झाले की लाईफ बनेल."

--

कशासाठी शिकायचे ?
Engineer College मधे कशासाठी जायचे ?
ज्ञान, आवड, गरज, पैसा, समाधान, सामाजिक प्रतिष्ठा, छंद, Extracurricular Activity, टवाळक्या, आई-बाबांना कृतार्थ करायला... नक्की कशासाठी ?
प्रत्येक शाखेत काय शिकावयास मिळते ?
तुम्हांस ते आवडते का ?
झेपेल का ?
पुढे करियर च्या संधी काय असतात ?
वस्तुस्थिती काय आहे ?
बदलत्या जगाचे नियम काय आहेत ?

--

स्वत:ला काडीची अक्कल नसताना लोकांना फुकटचे सल्ले देणारे आणि गैरसमज पसरविणारे हे महामूर्ख आजूबाजूला नसते तर किती बरे झाले असते नाही ?

टवाळा आवडे विनोद !

2006-01-19T21:31:00.000-08:00

संदर्भातून वाक्ये बाहेर काढणे, शब्द बदलणे, वाचन करताना मथितार्थ नजरेआड करून भलताच अर्थ लावणे यासारख्या वाचन-दुर्गुणांमुळे कित्येकदा अर्थाचा अनर्थ होतो. अनेकदा एखाद्या प्रसिद्ध ग्रंथातून अवतरणे देऊन स्वत:चा व्यासंग दाखविण्याच्या निष्फळ प्रयत्नात लोक भलतेच संदर्भ भलत्या ठिकाणी वापरतात. याचंच एक अतिशय उत्तम उदाहरण म्हणजे 'टवाळा आवडे विनोद'.

दासबोधातील एका ओवीचा हा चतकोर तुकडा (नीट न) वाचून अनेकांचा असा ग्रह होतो की रामदास स्वामींना विनोदाचे वावडे होते ! या वरून काहींनी समर्थांवर टीका केली आहे, तर काहींनी हा समज खोटा कसा आहे हे दाखवायचा प्रयत्न केला आहे.

ही ओवी दासबोधाच्या सातव्या दशकातील श्रवणनिरूपण या नवव्या समासाची ५१ वी ओवी आहे. संपूर्ण ओवी याप्रमाणे :
टवाळां आवडे विनोद । उन्मत्तास नाना छंद । तामसास अप्रमाद । गोड वाटे ॥
(अर्थ: थट्टेखोर माणसास विनोद आवडतो, अंगात माज आलेल्या माणसास नाना व्यसने आवडतात, तर तामसी माणसास दुष्कर्म करणेच गोड वाटते.)

संदर्भाच्या कुशीतून खुडलेले पोरके शब्द त्यांचा अर्थ चटकन गमावतात. म्हणून ही ओवी कोणत्या संदर्भात येते ते प्रथम पाहू. या समासात विविध प्रकारच्या लोकांना त्यांच्या रूचीप्रमाणे वेगवेगळ्या गोष्टी कशा आवडतात याचे मोठे रसाळ विवेचन करताना समर्थ सांगतात -
ज्ञानियास पाहिजे ज्ञान । भजकास पाहिजे भजन । साधकास पाहिजे साधन । इछेसारिखे ॥
परमार्थ्यास परमार्थ । स्वार्थ्यास पाहिजे स्वार्थ । कृपणास पाहिजे अर्थ । मनापासुनी ॥
... याच ओघात समर्थ वरील श्लोक सुद्धा सांगतात. तात्पर्य,
'आवडीसारखे मिळे । तेणें सुखचि उचंबळे ।' हे श्रोत्यांना समजावून सांगताना दिलेल्या अनेक उदाहरणांपैकी एक म्हणजे 'टवाळा आवडे विनोद'. इतकी साधी सोपी गोष्ट आहे ! परंतु 'संदर्भासह स्पष्टीकरण' हे केवळ परिक्षेत गुण मिळविण्यासाठी वापरायचे असते !

बरे, संदर्भ सोडून द्या. तरीसुद्धा या वाक्याचा अर्थ, 'टवाळ माणासाला विनोद आवडतो' एवढा आणि एवढाच होतो. यापुढे जाऊन, 'विनोद आवडणारा माणूस टवाळ असतो' असा या विधानाचा अर्थ अजिबात होत नाही !! उदा. 'माकडाला फुटाणॆ आवडतात' याचा अर्थ 'फुटाणॆ आवडतात तो प्रत्येक जीव माकड असतो' असा अजिबात होत नाही !! (अधिक माहितीसाठी जिज्ञासूंनी 'Logic' मधले Converse, Inverse आणि Contrapositive हे प्रकार पहावेत...)

आता निर्धास्तपणे विनोद करा ! तसेही 'काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम्' असे म्हटलेलेच आहे :)

शाप आणि वरदान

2005-12-15T22:11:00.000-08:00

खरं तर मराठी माध्यमाच्या विद्यार्थ्यांना 'अमुक अमुक' 'शाप की वरदान' अशा विषयांची सवय असते. उदा. 'दूरदर्शन शाप की वरदान' (दूरदर्शन - मी ज्याचे दुरूनही दर्शन घेत नाही ते. हा कुठला समास ? बहुधा मध्यम-पदलोपी असेल !) किंवा 'विज्ञान शाप की वरदान'. (या विषयावर दोन्ही बाजूने तावातावाने निबंध लिहिणारे बरेच लोक पुढे विज्ञान शाखेला जातात. पोटाची खळगी भरायला लागते ना !! ) असो. पण 'शाप आणि वरदान' हाच निबंधाचा विषय म्हणून तसा नवा आहे...

ज्येष्ठ विचारवंत पामर (सगळे विचारवंत ज्येष्ठच कसे असतात ? 'कनिष्ठ विचारवंत' असा शब्दप्रयोग मी तरी अजून ऐकला नाहीये !) यांच्या मते हल्ली शाप तर बरेच ऐकू येतात पण वर देण्याची प्रथा जवळपास बंद झाली आहे. (परिचय - पामर - मराठी तसेच संस्कृत साहित्य आणि अध्यात्मवाङ्मयाचे गाढे अभ्यासक आणि व्यासंगी विश्लेषक. पाहा : http://paamar.blogspot.com ).

वर आणि शापांखेरीज पुराणांमधील कुठलीच कथा पूर्ण होणार नाही इतके त्यांचे अनन्यसाधारण महत्व आहे. संस्कृत साहित्यातील उपमा-रूपक-उत्प्रेक्षा अलंकाराच्या वापराच्या धर्तीवर सांगायचे झाले तर,
पुराण कथा हेच जणू मानवी शरीर आहे, आणि शाप आणि वर ह्या त्यातील नीला आणि रोहिणी आहेत. अथवा
पुराण कथा हीच जणू इमारत आहे, आणि शाप आणि वर हे त्यातील बीम्स आणि पिलर्स आहेत. अथवा
पुराण कथा हेच जणू टायट्रेशन आहे, आणि शाप आणि वर हे त्यातील ब्युरेट आणि पिपेट आहेत. अथवा
पुराण कथा हेच जणू स्टॉक मार्केट आहे, आणि शाप आणि वर हे त्यातील गेन-लॉस आहेत (स्टॉपलॉस हा उ:शाप आहे!). अथवा
पुराण कथा हेच जणू सॉफ्टवेअर आहे, आणि शाप आणि वर हे त्यातील Infrastructure Framework Components आहेत. अथवा
पुराण कथा हीच जणू सुंदर स्त्री आहे, आणि
छे छे, तसले काही नाही !!
पुराण कथा हीच जणू सुंदर स्त्री आहे, आणि शाप आणि वर हे तिचे राग - लोभ आहेत.

बस!! बस!!
कसे आहे, एकच गोष्ट चार वेळा जरा फिरवून फिरवून सांगितली की मनावर ठसते. विलायतेत यालाच हल्ली 'Spaced Repetition' म्हणतात. आपल्याकडे हे सगळे ज्ञान आधीपासूनच होते ! What say you ?

पण संस्कृत साहित्यिकांस अशी 'चार वाक्यांत' सांगायची गोष्ट 'चाळीस श्लोकांची' लांबड लावून सांगायची सवय का लागली असेल यावर सखोल चिंतन केल्यावर मला अशी शक्यता दिसली की पुणे युनिवर्सिटी प्रमाणे नालंदा आणि तक्षशिला विद्यापीठातील पेपर तपासनीस सुद्धा उत्तरांची लांबी पाहून गुण देत असावेत. असो. प्राचीन भारतबर्षातील परीक्षापद्धती हा स्वतंत्र संशोधनाचा विषय आहे.

वर देण्याचे काम शक्यतो देवांकडे असायचे. विशेष करून ब्रह्मदेव आणि शंकर उदार हस्ते (आणि विष्णूच्या जिवावर परस्पर उदार होऊन! ) मोठे मोठे वर देऊन टाकत. हो, नंतर बहुतेक करून विष्णूलाच निस्तरायला लागायचे ते प्रकरण ! नाही म्हणायला माणसे सुद्धा आपल्या-आपल्यात वर द्यायची. उदा. मत्स्यगंधेशी विवाह झाल्याच्या खुशीत शंतनूने भीष्माला इच्छामरणाचा वर दिला, तोसुद्धा न मागता ! दशरथाने कैकयीला वर दिला होता, ज्याचा उल्लेख पुढे आहे.

वर मागणा-यांमधे दैत्यांचा क्रमांक फार वरचा लागतो. आणि त्यांपैकी जवळपास बहुतेकांना अमर होण्यासाठीच वर हवे असायचे. बरोबर आहे, अमृत हातचे गेल्यावर ते तरी काय करतील ! बहुतेक त्यांना कोडं-कोडं खेळायला आवडत असेल. कारण ब्रह्मदेवाने 'अमर होता येणार नाही' असे खडसावून सांगितल्यावर ते वेगवेगळ्या युक्त्या काढायचे - मानवाच्या/देवाच्या अथवा पशूच्या हस्ते मरण नको, दिवसा आणि रात्री मरण नको, आकाशात किंवा जमिनीवर मरण नको इ !! मग विष्णूला त्यांची 'सिस्टीम हॅक करायला' काहीतरी सवाई युक्ती करायला लागे ! मला समजत नाही, वर्षानुवर्षे जगून त्यांना करायचे तरी काय होते ! 'आयुष्य व्यर्थ आहे' यावर त्यांचा विश्वास नसावा.

यात फसवाफसवी पण चालायची. बिचारा कुंभकर्ण - इंद्रपद मागायला गेला, आणि तेवढ्यात त्याच्या जिभेवर म्हणे देवी जाऊन बसली ! मग जीभ जड होऊन तो 'इंद्र'पदाच्या ऐवजी 'निद्रा'पद म्हणाला आणि सत्यानाश झाला !

शापाच्या जोडीला उ:शाप आल्याने परिस्थिती अगदीच हाताबाहेर नव्हती! वर देणारे बरेच असतील पण शाप देणा-यांमधे दुर्वास मुनींचा हात धरणारे कोणीही नाही ! त्यांच्या शापाच्या तडाख्यातून भले भले सुद्धा सुटले नाहीत ! आणि त्यांनी कुणाला उ:शाप दिल्याचेही मी ऐकले नाहीये !

काही वेळेला वर आणि शाप देण्याच्या भानगडीत भलत्यावरच अन्याय व्हायचा ! दशरथाने कैकेयीला दोन वर दिले. तिने चतुराईने सांगितले की मी मला हवे तेव्हा हे वर वापरीन, (हल्ली सॉफ्ट्वेअर मधे याला 'लेट बाइंडिंग' म्हणतात!) आणि वर मागताना परस्पर रामाला वनवासात पाठवले !

हुश्श ! बरेच मोठे आख्यान झाले !
माझी खात्री आहे, आतापावेतो तुम्ही 'ब्लॉग- शाप की वरदान' या विषयावर विचार सुरू केला असेल !

New Blog

2005-10-24T02:06:00.000-07:00

There is some problem in publishing posts here.. I have created another blog :
http://paamar-smruti.blogspot.com

गुत्ता

2005-10-23T23:27:00.000-07:00

मी दारूच्या गुत्त्यात कधीच गेलो नव्हतो
खरंच.

मी दारूच्या गुत्त्यात कधीच गेलो नव्हतो
गरजच नव्हती
नक्की?
अर्थातच.
म्हणजे हो
म्हणजे ... नाही
म्हणजे ... मला नीटसं सांगता येत नाही ...
पण त्याने असा काय मोठा फरक पडतो ?
हे खरं की
मी दारूच्या गुत्त्यात कधीच गेलो नव्हतो

माझे पुष्कळ मित्र जायचे
मी पाहायचो
दुरूनच
मोठा अजब गुत्ता होता तो
कोणी आलं-गेलं, की उघड्या दारातून
दिसायचं तेवढं पाहायचो

मोठा अजब गुत्ता होता तो
देशी-विदेशी म्हणाल ती मदिरा मिळायची तिथं
सुखी-दु:खी, श्रीमंत-गरीब, सुरूप-कुरूप सारेजण जायचे तिथं
बाहेर पडताना ते अधिक सुखी व्हायचे का दु:खी
ते समजायचं नाही चेहरा पाहून;
आजकाल सारेच मुखवटे वापरतात ...

मित्र मला बोलावायचे
मी नकार द्यायचो
ते चिडवायचे, आग्रह करायचे, हळहळायचे
त्यांच्याकडून वर्णनं तशी खूप ऐकली होती
पण परिणामांना मग घाबरायचं ...
नशा
नशेचीच भिती होती
म्हणूनच असेल, पण
मी दारूच्या गुत्त्यात कधीच गेलो नव्हतो

तो दिवसच काही निराळा असावा
कुणास ठाऊक कुणी खुणावलं !
कुणास ठाऊक पावलं कशी वळली !
पण मी गुत्त्याची पायरी चढलो !!
दरवानानं अदबीनं दार उघडलं
धडधडत्या छातीवर हात ठेवून मी आत गेलो
आत सारंच सुंदर होतं
फक्त दिसायला
प्रत्येकजण आपापल्या चषकातून मद्य रिचवत होता
कुणी समाधिस्त होऊन केवळ निरखत होता
कोणी बुडत्यात होता, कोणी काठावर
मद्याचा नशीला गंध जिथंतिथं भिनला होता
मलाही नशा चढली
मी मद्याला स्पर्शही केला नव्हता अजून, शपथ !
तरीही

साकीनं माझा प्याला अर्धाच भरला !

फेसाळत्या सोनेरी वारुणीनं भरलेला
हो,
अर्धाच भरलेला,
माझा प्याला मी डोळे भरून पाहिला
क्षणभर त्यातला थरार जगलो
अर्ध्या रिकाम्या प्याल्याकडे
पाहिलं सुद्धा नाही !
तरीपण
का कुणास ठाऊक,
माझा प्याला हिंदकळला !
अंगावर शिंतोडे उडाले
ते कोरड्या ओठांनी निरखले
अंगावरचे शिंतोडे वाळले सावकाश
पण नशा पुरती उतरली नाही ...

पावलं अजूनही कधीमधी गुत्त्याकडे वळतात
दरवान हसून स्वागत करतो
पण पावलं उंब-यावरच अडखळतात
तेथूनच परत फिरतो
दूरची वाट चालताना 'शायर' भेटतो
खांद्यावर हलकंच थोपटून म्हणतो,
"हाय कंबख्त! तूने पीही नही ..."

PMT

2005-10-20T22:25:00.000-07:00

परवा ऑफिस मधून परत येत होतो. नेहमी प्रमाणे रस्त्याने अनेक मिरवणुका चालल्या होत्या. रथ आणि पथके होती. लाऊडस्पीकरच्या भिंती चालवल्या होत्या. ज्ञानोबांनी एकदाच काय ती मातीची भिंत चालवली असेल नसेल, तर त्याचे कोण कौतुक ! इथे आम्ही रोजच चालवतोय गाणा-या भिंती, तर आमच्यावर टीका ! रस्ता ही आपल्या तीर्थरूपांची खासगी मालमत्ता असल्याप्रमाणे मिरवणूक संथपणे आणि इतरांची पुरेशी गैरसोय करून चालली होती. उरलेल्या जागेतून वाहने जाण्याचा प्रयत्न करत होती. त्यांत मीही होतो.
एवढ्यात काय आश्चर्य !! मला चक्क माझा मित्र 'चतुरक' एका रथावर दिसला - तेही फॉर्मल ड्रेस मधे, लॅपटॉप ची बॅग खांद्याला लावून !
आश्चर्याने मी क्षणभर दिग्मूढ होऊन थबकलो. पण मागच्या सर्वांनी आकांताने हॉर्न वाजवून मला भानावर आणले. मी घाईघाईने रथाच्या जवळ जाऊन चतुरकास पुसले, "बा चतुरका, तू कोणत्या मंडळाचा ? कोणाची मिरवणूक ?"
चतुरकाने प्रसन्न हसून मला निवेदले, "कोणत्याच मंडळाचा नाही. मी 'पी एम टी' ने जातोय."
"पी एम टी ???"
"पुणे मिरवणूक ट्रान्स्पोर्ट. असे पहा. इथे बसेस ची व्यवस्था चांगली नाही. पण रोज मिरवणुका आहेत. गणपती, देवी, ग्रंथ, वारी, स्वामी, महाराज, राष्ट्रपुरुष, राज्यपुरुष, लोकसभेपासून ते प्रत्येक गल्लीतील 'अखिल भारतीय फलाणी नागरी पतसंस्था' येथपर्यंतचे सभासद, अध्यक्ष इ. निवडणुका, अशा अनेक मिरवणुका असतात. प्रत्येक मिरवणुकीत रथ/ गाडा आणि स्पीकरच्या भिंती असतात. त्यामुळे एका ठिकाणाहून दुस-या ठिकाणी जाण्यासाठी एक रथ पकडायचा आणि त्यावर बसून जायचे. झाल्यास तर गाणी ऐकता येतात पूर्ण वेळ. स्वत:स वाहन चालवायला लागत नाही. शिवाय मिरवणुकीला सिग्नलला थांबायला लागत नाही. पोलिस संरक्षण मिळते. फायदेच फायदे !"
पण प्रत्येक वेळी हव्या तेथे नेणा-या मिरवणुका कशा असतील ?" माझी बालबोध शंका.
"मूर्खा, तू आंतरराष्ट्रीय विमान प्रवास केलास ना ? त्यामध्ये कनेक्टिंग फ्लाईट्स असतात ना ? तसेच. समजा तुला मॉडर्न कॅफे पासून कोथरूड ला जायचे आहे. तर प्रथम डेक्कन ला जाणारी मिरवणूक पकडायची. डेक्कन ला मिरवणूक बदलून कोथरूडच्या रथावर बसायचे. रथांची फ्रिक्वेन्सी तशी चांगली असते."
मी चतुरकास मनोभावे वंदन केले.
थोडं गंभीर होत, पण हसण्याचा प्रयत्न करत चतुरक म्हटला,
"If you can't beat them, join them..."

मासा आणि मासोळी

2005-09-19T22:45:00.000-07:00

एक नदी होती. डोंगराच्या कुशीत उगम पावणारी. नियतीने आखलेला मार्ग क्रमत सागरास जाऊन मिळणारी...

नदीत होता एक मासा. एकटं पोहोण्याचा त्याला भारी कंटाळा ! आजूबाजूचं जग न्याहाळणं हा त्याचा छंद. 'आयुष्य कशासाठी' याचं त्याला कोडं पडायचं.

एक दिवस तो सहज नदी सागराला मिळते तेथे गेला. समुद्राबद्दल तसं त्यानं ऐकलं होते, पण समोर पसरलेला अथांग सागर तो प्रथमच पाहत होता. त्याला ते दृश्य आवडले. मग त्याला मधून मधून तेथे यायचा छंद जडला. ते अथांग दृश्य त्याच्या डोळ्यात मावायचं नाही. या सागराला सीमा कुठली हे त्याला समजायचं नाही. नदीतून सागरात जाऊन भटकावं का नाही हेही कळायचं नाही ! समोर पश्चिम क्षितिजावर सूर्य मावळला की तो परत फिरायचा.

अशाच एका संध्याकाळी त्याला एक छोटीशी मासोळी दिसली. समुद्राच्या पाण्यात सैर करण्यातली मजा ती मनसोक्त लुटत होती... स्वत:च्या नकळत त्याने सहज साद घातली 'हाऽय!'. प्रतिसाद आला - 'हॅऽलोऽ' ! एखाद्या मासोळीशी बोलायचा अनुभव तसा नवाच होता ! मजेदारही ! चार बुजरे शब्द पाण्यात तरंगले. पश्चिम क्षितिजावर सूर्यनारायण अस्ताला गेले. मासा आणि मासोळीने एकमेकांचा निरोप घेतला, पुन: कधीतरी भेटायचं ठरवून...

---

माशाच्या समुद्रापासच्या फे-या वाढल्या ! समुद्राच्या पोटातून येणा-या मासोळीची तो रोज वाट पाहू लागला. गप्पा रंगतदार होऊ लागल्या. पश्चिम क्षितिजावर तेजोनिधी आणि जलनिधी यांचे मीलन साक्षी ठेवून घेतले जाणारे निरोप गहिरे होऊ लागले...

"तुझं आयुष्याचं ध्येय काय आहे ?" तिनं एक दिवस विचारलं.
"बापरे ! मला असे काही ध्येय वगैरे नाहीये ! तू ठरवलं आहेस ?" त्याने कुतुहलाने विचारलं.
"कायम आशावादी राहणं, आला क्षण आनंदाने जगणं..."
"वा!" त्याने दाद दिली.

---

"तुला संगीत आवडतं?" त्याने विचारलं.
"हो तर! समुद्राची गाज ऐकायला आवडते मला... समुद्राचा विस्तीर्ण पसरलेला हा किनारा... कुठे मऊ रेती समुद्राच्या गर्जत उसळणा-या लाटांना लटका विरोध करत स्पर्श करू देते त्याचा आवाज, तर कोठे खडे पहाड लाटांशी झुंजतात त्याचा रौद्र आवाज. वादळी वा-याचा घोंघावणारा आवाज आणि समुद्राच्या पोटातलं मूक शांततेचं संगीत !"

"मलाही संगीत आवडतं. पण मी ऐकतो ते संगीत वेगळं आहे काहीसं... नदीचं पाणी घाटाच्या पाय-यांवर रेंगाळत, खेळत पुढे जातं त्याचा आवाज, नदीच्या काठावर मंदिरं आहेत - त्यांच्या घंटांचा धीरगंभीर ध्वनी, काठावरल्या वृक्षांच्या पानांची सळसळ आणि त्यांवर भरलेल्या पाखरांच्या शाळेचा मधुर किलकिलाट...अर्थात संगीत कुठलंही असो - ते सात सुरांचंच बनलंय! ".

---

गाठी भेटींमधून एकमेकांचे अलग विश्व, आवडी निवडी एकमेकांपर्यंत पोहोचू लागले.
गप्पांमधून निर्भेळ मैत्रीचे धागे जुळले.
परिचयातून मैत्री झाली, मैत्रीतून प्रीती उमलली.
एक दिवस माशाने धीर धरून विचारले - "माझ्या पंखांच्या लयीत लय मिळवून पोहोशील ? आयुष्यभर साथ देशील ?"
"खरंच?" तिनं विचारलं.
मग काहीशी गंभीर होत ती उद्गारली "विचार करून सांगते" ...
निरोपादाखल पंख हलले.
आभाळात रंगपंचमी खेळत भगवान सहस्ररश्मी अस्ताला गेले...

परतताना माशाचे लक्ष सहजच काठावर गेले. नदीकाठी चिंतन करणारा पामर - त्याचा जुना मित्र - त्याच्या दृष्टीस पडला. माशाच्या मनावरलं दडपण उतरलं होतं आणि उत्साहाचं वारं पंखांत खेळत होतं. त्यानं पामराला गाठलं आणि आपली कहाणी उत्साहानं ऐकवली. पामर त्याच्या खुशीत माफक सहभागी झाला. जाता जाता 'पण जरा जपून रे बाबा' असा पोक्त सल्ला द्यायला तो विसरला नाही !

---

"तुला जोडीदार कशाला हवा आहे?" त्यानं विचारलं.
"त्यात काय विचारायचंय ! साथ मिळाली मी जीवनाला पूर्तता येते. तुला नाही वाटत असं?"
"कोणास ठाऊक!"
"नाहीतर मग कशाला हवी आहे जोडीदार तुला?"
"एक मंदिर आहे - धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष या चतुर्विध पुरुषार्थाच्या खांबांवर तोललेलं. गृहस्थाश्रम म्हणतात त्याला. तेथे जायला जोडीदार लागतो."
"जरा समजेल असे बोल काहीतरी!"

---

नातं बदललं की व्यक्ती आणि अभिव्यक्ती बदलतात ! माशाला हा शोध जरा नवीनच होता ! मैत्रीच्या अल्लड गप्पांमधे आता हळूहळू थोडा थोडा व्यवहार डोकावू लागला !
तिनं विचारलं - "तू राहतो नदीत, तर मी समुद्रात ! ते कसं जमायचं ?"
"त्यात काय ! मी समुद्रात येतो नाहीतर तू नदीत ये !"
"इतकं सोपं नाहीये ते."
"का बरं ? इकडून तिकडून पाणी एकच!"
"नाही. इथलं पाणी खारं असतं. इथे माणसं खूप मासेमारी करतात."
"मासेमारी होते म्हणून कोणी समुद्रात राहत नाही काय ! जाळ्यात कोणीही कधीही अडकू शकतो."
"तरी कशाला ? तू नदीत सुखात आहेस."
"मग तू नदीत ये!"
"छे ! मला नाही नदी आवडत."
"का ??"
"नदी म्हणजे आखलेला मार्ग, जिथं कुठलं स्वातंत्र्य नाहीये ! प्रवाहपतित आयुष्य आहे ते. लादलेल्या बंधनांच्या चौकटीतून जाणारं..."
"असं का म्हणतेस ? इथे पोहोण्याचं स्वातंत्र्य जरूर आहे. स्वातंत्र्य म्हणजे स्वैराचार नाही. बंधनं जरूर असावीत - जाच होणार नाहीत इतकी. आणि ज्याचा स्वत:वर विश्वास आहे, ज्याच्यापाशी धमक आहे, पंखात बळ आहे, त्यानं प्रवाहाविरुद्ध पोहावं..."
प्रथमच काहीसा चढलेला दोघांचा आवाज लाटांच्या आवाजात मिसळून गेला.
आज परतताना मासा उद्विग्न झाला होता. पामराजवळ त्यानं मन मोकळं केलं. पामरानं त्याला समजावलं -" तुझंही चूक नाही आणि तिचंही. इथे चूक आणि बरोबर काहीच नाहीये. सारी माया आहे !"

---

"मला नेहमी चिंता वाटते - आपल्या आवडी निवडी, विश्व काहीसं भिन्न आहे."
"अगं थोड्या आवडी निवडी असू दे की वेगळ्या. एकमेकांच्या आवडीनिवडी जुळल्या नाहीत तरी आड तर येत नाहीत ना ?"
"आवडी जुळल्या नाहीत तर सूर कसे जुळतील?"
"असं थोडीच आहे ! संगीतातले राग पहा. एकमेकांपासून दूर असलेले स्वर एकत्र येऊनच वादी-संवादीच्या जोड्या जुळतात..."
"असतील. पण 'रागा'चे नियम 'अनुरागा'ला लागू पडतील असे नाही. एकमेकांशी एकरूप झालं नाही तर जोडी कशी टिकेल ?"
"पण त्यासाठी 'सारखं' असायची गरज नाही. 'Faith, Fellowship and Freedom' हे एकत्र बांधणारे तीन फोर्स असताना कशाला चिंता करायची ? असले एकमेकांचे विश्व थोडे वेगळे, तरी त्यातून नव्या जगाची ओळख करून घ्यायची संधी मिळते ना ?"
"नव्या जगाची ओळख करून घेणे वेगळे आणि ते जगायला लागणे वेगळे."
"पण आयुष्य म्हणले की एवढी तडजोड ही आलीच."
"छे ! तडजोड हा शब्द मला मान्य नाही. जे आवडतं, जुळतं तेच निवडावं."
"तर मग शब्दच संपले."

---

काळाच्या 'स्टाफ' वर संवाद-विसंवादाची नोटेशन्स उमटत गेली.
अखेरीस तो दिवस उगवला. मनातली गोष्ट ओठावर येणं ही आता केवळ औपचारिकताच राहिली होती. मासा आणि मासोळीनं एकमेकांचा तुटक निरोप घेतला. रुपेरी दर्यात मासोळी दिसेनाशी झाली. जड झालेल्या पंखांनी पाणी दूर लोटत मासा मार्ग क्रमू लागला.

अथ पासून इति पर्यंत ही कहाणी उलगडताना साक्षी असलेला पामर चिंतन आटोपतं घेऊन उभा राहिला. कपड्यांना लागलेल्या माती-तृणपात्यांबरोबर त्याने स्मृतींचे कोषही झटकले. मैत्री, आपुलकी, आत्मीयता, प्रेम, स्नेह, जिव्हाळा, आदर, साथ, अपेक्षा या सा-या शब्दांचा गुंता विचार करता करता अधिकच फसत गेला. त्यापेक्षा पामरास 'ब्रह्म सत्य जगन्मिथ्या' हे तत्वज्ञान अधिक पसंत पडले !! त्यावर विचार करत, 'दृश्या'कडे पाठ फिरवून तो सावकाश चालू लागला.

पश्चिम क्षितिजावर सूर्य मावळला.
पुन: उगवण्यासाठी.

कुंपण

2005-08-28T06:31:00.000-07:00

घराभोवती कुंपण हवं
म्हणजे आपलं जग ठरवता येतं
बाहेर बरबटलेलं असलं तरी
आपल्यापुरतं सारवता येतं
- चंद्रशेखर गोखले (मी माझा)

घराभोवती कुंपण हवं
म्हणजे आपलं जग ठरवता येतं
आपल्यापुरतं नीट सारवून
बाहेर खुशाल बरबटवता येतं
- पामर

कुंपणाच्या आत थुंकायचं नाही; बाहेर रस्त्यात चालतं.
घरात एक केसही जमिनीवर दिसता कामा नाही; खिडकी बाहेर डोके काढून केस विंचरावे, गुंतवळ सुखेनैव बाहेर फेकावेत.
घर कसं आरशासारखं लख्ख झाडावं; कचरा चौकात फेकावा.
घरात काळी बाहुली टांगावी; रस्त्यात शनिवार-अमावास्या लिंबं-मिरचीचा सडा घालावा.
सत्यनारायणाला घरी आपण काही सिरॅमिक टाईल्स ला चार भोके पाडून केळीचे खांब रोवत नाही ! पण गणेशोत्सव आला की महापालिकेने लाखो रुपये खर्चून बनवलेल्या रस्त्याला खड्डे खणून खांब रोवावेत. ते नंतर मातीने बुजवावेत, अगदीच गरज असेल तर.

कुंपणाबाहेरचं जग 'आपलं एकट्याचं' नसतं ! सगळ्यांचं असतं ! त्यामुळे ते नासावं. ते कोण्या एकाचं नसल्याने 'तुझ्या बापाचं का? ' असं पटकन विचारून समोरच्याचं तोंड बंद करावं !

चौकात कोंडाळं जमवून गप्पा छाटाव्यात. येणारे जाणारे जातील की हो बाजूने !
वाहतूक पोलिसांना अक्कल नाही म्हणून त्यांनी काही रस्ते एकेरी केलेत. आपण सरळ घुसावं.
सिग्नलपाशी थांबून वेळ वाया जातो. सरळ तोडावा !
पादचा-यांना तर नियमच नसतात ! वाहने वाले गेले खड्यात; मनात येईल तेव्हा आणि तिथे रस्ता ओलांडावा. ग्रीन सिग्नल पकडायला वेगात जाणा-या गाड्यांच्या समोरून पळावे! त्यात किती थ्रिल आहे !
दिवाळीत पुष्कळ फटाके उडवावेत. फटाक्यांच्या कागदांचा कचरा रस्त्यातच टाकावा ! नाहीतर दिवाळी आहे असे वाटणारच नाही ! नाहीतरी महापालिकेच्या सफाई कर्मचा-यांना दुसरे काम काय असते !
दही हंडीला सगळे चौक बंद करावेत. वाहने बाहेर कढायचे काही नडले आहे का !
मोठ्याने गाणी वाजवून ऐश करावी ! कान फोडावेत. न्यायालय आडवे आले तर कायदाच बदलावा ! अहो, आपलंच सरकार !
मांडवांमुळे वाहतुकीला त्रास होतो म्हणताय ? वीस दिवस घ्यायचे चालवून ! समाजाच्या धार्मिक भावना निगडीत असतात ना. त्यामुळे प्रत्येक रस्त्याला दोन मंडळे हवीतच ! अहो नेतृत्वगुण आणि नियोजन शिकतात लोक त्यातून !

रोज सरकारची आई-बहीण उद्धरावी आणि आपल्या देशात 'इथे काहीही होणार नाही, हे असेच चालायचे' असे हळहळून सुजाण नागरिकाचे कर्तव्य बजावावे.

भारताच्या प्रतिज्ञेत मी थोडी भर घालून थांबतो.
"भारत माझा देश आहे. सारे भारतीय माझे बांधव आहेत. त्यांतले काही महामूर्ख आहेत..."
जय हिंद ! जय भारत !

आनंदवनभूवनी

2005-08-23T22:43:00.000-07:00

जन्मदु:खे जरादु:खे । नित्यदु:खे पुन: पुन: ।
मूक सोसणे, राहणे । आनंदवनभूवनी ॥

मोटार चालती मार्गे । बैलगाडी बरोबरी ।
दुचाकी लोटिल्या वेगे । आनंदवनभूवनी ॥

नियमांचे उठले ठाणे । पायदळी तुडावले ।
गुर्मीने माजले सारे । आनंदवनभूवनी ॥

पूर्वी जे हटवले होते । तेचि आता बळावले ।
अतिक्रमण बहू जाले । आनंदवनभूवनी ॥

खड्डा खड्डा बहू खड्डा । रस्ता कोठे दिसेचिना ।
गुप्त ते गुप्त जाणावे । आनंदवनभूवनी ॥

मुरूम खडी दाटिली । डांबर लोटिले वरी ।
रात्रीत उखडले सारे । आनंदवनभूवनी ॥

टेकड्या व्यापल्या सा-या । झोपडपट्टी, इमारती ।
गीळले नदी पात्रही । आनंदवनभूवनी ॥

उत्साव जाहले मोठे । ध्वनी कल्लोळ ऊठला ।
सरकार टोकीना कोणा । आनंदवनभूवनी ॥

शिस्त नाही लाज नाही । विवेक सारा सांडिला ।
कळेना कायरे होते । आनंदवनभूवनी ॥

वाढले भेदवाही ते । नष्ट चांडाळ पातकी ।
अनर्थ जाहला मोठा । आनंदवनभूवनी ॥

कष्ट ते सोसले मोठे । अपाय बहुतां परी ।
उपाय कोण सूचवी । आनंदवनभूवनी ॥

पामर उवाच |

2005-06-19T02:55:00.000-07:00

सिंहावलोकन
लिहायला सुरुवात करून एक वर्ष झालं. या एक वर्षात पामर 'बालिश बहु' बडबडला आणि त्याच्या दोस्तांनी ते सहन केलं :) आज पहिल्या वाढदिवसाच्या निमित्त थोडं मागे वळून पाहायचं ठरवलं आहे. 'सिंहा'वलोकन म्हणायचे एकमेव कारण म्हणजे माझी सूर्य रास 'सिंह' आहे :) आणि तसेही मी मोठा लेखक नसलो तरीही 'म्हणोन काय कोणी चालोच नये' च्या धर्तीवर मी माझ्या 'सिंहावलोकनाचे' समर्थन करू शकतो !

'पामर' का ?
तसे मला माझ्या माता पित्यांनी इतर ब-याच गोष्टींबरोबर चांगले नावही दिले - 'निखिल मराठे'. मग मी 'पामर' का ?
माणूस त्याच्या छोट्याशा जगात जगत असतो. आपली सुख दु:खे कुरवाळीत. आपल्याच कोशात. स्वार्थी आणि दृष्टिहीन. कधीतरी कुठल्याशा अपघाताने तो जगाकडे पहायला शिकतो आणि ते दृश्य सामावून घ्यायला त्याचे इवलेसे डोळे विस्फारतात. त्याच्या बुद्धीच्या आणि विचारांच्या कक्षेबाहेरील विश्व समजावून घेण्याची त्याची धडपड सुरू होते. जे जे दिसतं, त्यातलं काहीच पचतं, रुचतं. जे समजत नाही, पटत नाही, सहन होत नाही त्याचा विचार मनात आवर्त उठवतो. सत्य-असत्य, शाश्वत-अशाश्वत, बरं-वाईट, आपलं-परक्याचं, न्याय-अन्याय, धर्म-अधर्म, नीती-अनीती यातले भेद पुसट वाटायला लागतात. पण दररोजच्या आयुष्याच्या संघर्षात या भेदांच्या रेखा पुसता येत नाहीत. 'The Answer to Life, the Universe, and Everything ' शोधायचा प्रयत्न करून हार पत्करल्यावर माणूस तत्वज्ञानाकडे वळतो. स्वत:ला पडलेल्या प्रश्नांची उत्तरं दुस-या कोणी शोधली आहेत का याचा धांडोळा घेतो. मग मनात सुरू होतो एक जीवघेणा संघर्ष. एका बाजूला 'Nothing matters', 'ही सारी माया आहे' ही वाक्ये कानात घुमायला लागतात, तर ही वाक्ये वापरूनही रोजचे प्रश्न तर सुटत नाहीत. तत्वं समजतात पण उमजत नाहीत. कळतं, पण वळत नाही. खूप अधांतरी वाटतंय ना ? प्रश्न सोपे असतात. प्रत्येकालाच रोज दिसतात.
लोक रहदारीचे नियम पाळत का नाहीत ?

माझे शहर स्वच्छ का नाही ?

लोक भ्रष्टाचार का करतात ?

लोक एक दुस-याला का दुखावतात ?

जगात अन्याय का आहे ?

जगात गरिबी का आहे ?

हे आणि असे अनेक...

'ही सगळी माया आहे' आणि 'हे असेच चालायचे' अशी हार मानवत नाही आणि दोन हात करायला हातात शक्ती आहे का नाही हेही उमगत नाही.

पायी धोंडा, गळ्यात ओंडा,

एक देईना तरू, दुजा देईना मरू

अशी अवस्था होते.
मग समजतं, की आपण 'पामर' आहोत.

'पामर उवाच' का ?
मनातला क्षोभ कमी व्हावा म्हणून त्याला वाट करून द्यायला. समविचारी मनं शोधायला. आपण पृथ्वीवरून अंतरिक्षात रेडिओ लहरी प्रक्षेपित करतो.. इतर कोठे जीव स्रुष्टी असेल, तर त्यांना सुगावा लागावा की आम्ही येथे आहोत, म्हणून. तसंच मी लिहितो ते शोध घ्यायला - अजून कोणी 'पामर' आहेत का ? कोणी वाटाड्या मिळेल का ?
मला पडलेले प्रश्न सोडवायला मी एकटाच यथाशक्ती प्रयत्न का करत नाही ? भडकलेल्या आगीत मी ओंजळभर पाणी टाकून ती आग विझणार नाही, माझे ओंजळभर पाणी तेवढे वाफ होऊन विरून जाईल. पण दहा हातांनी पाण्याचा मारा केला, तर ती आग विझू शकेल. मी गोवर्धन उचलू शकत नाही, पण कोणी उचलणारा असेल, तर मी खालून काठीचा टेकू द्यायला उभा आहे.

साथ
या एक वर्षाच्या वाटचालीत खूप जणांनी साथ दिली.
रामानंद - ज्याचा ब्लॉग पाहून मलाही लिहावेसे वाटले आणि ज्याने ब्लॉग लिहिण्यातल्या छोट्या छोट्या अडचणी सोडवायला मदत केली..
अर्चना - काहीतरी ताजे, मराठी वाचायला मिळेल म्हणून रोज वेड्या आशेने माझ्या ब्लॉग ला भेट देणारी माही बहीण...
हेतल - अतिशय नियमित माझा ब्लॉग वाचणारा, कायम कौतुक आणि प्रोत्साहनाचा हात पाठीवर ठेवणारा माझा मित्र...
आणि माझे बोबडे बोल ऐकून नेहमीच मला हुरूप देणारे अनेक सखे - शशांक, संदीप, अनुप, सानिका, मंदार, अस्मिता; माझे आई बाबा, आणि इतर काही 'Anonymous' !

समर्थांची 'दिसामाजी काहीतरी' ही शिकवण शिरोधार्य असली तरी रोज लिहिता येत नाही ! त्यासाठी बराच वेळ आणि त्याहून महत्वाचे म्हणजे जागृत प्रतिभा असावी लागते ! माझी अल्प-स्वल्प क्षमता वापरून केलेला हा प्रयत्न गोड व्हावा अशी इच्छा मनात ठेवून मेणबत्त्या फुंकरतो...

A Celestial Appraisal !!

2005-04-29T08:54:00.000-07:00

परब्रह्म : प्रथम आपण या Appraisal Period मधले गोल्स डिस्कस करू. मग जर तुला काही issues असतील तर त्यावर चर्चा करू. आणि मग पुढल्या Appraisal Period साठी गोल्स डिफाईन करू. ओके ?

विष्णु : ओके !

परब्रह्म : Overall Performance चांगला आहे. जग चालण्यासाठी जे भले बुरे घटक लागतात त्यांचा (im)balance चांगला आहे. सहिष्णु आणि असहिष्णु लोक आहेत, पैसा आणि गरिबी आहे. अनाचार करणारे लोक पण आहेत, आणि हल्ली बरेच नवे नवे धार्मिक पंथ पण उदयास येत आहेत. हे झाले Positive Factors.
थोडी सुधारणा पण हवी आहे. काहीतरी नवा initiative घेतला पाहिजे. सध्या जे चालू आहे ते सगळे जवळपास पूर्वीच्या मन्वंतरांत होऊन गेलेले आहे. 'परशुराम' हा जसा नवा initiative या मन्वंतरात घेतला, तसा पुन्हा घ्यायला पाहिजे.

विष्णु : ओके !

परब्रह्म : आता तुझा फीडबॅक...

विष्णु : बरंच काही आहे...मी कामावर फारसा काही खूष नाहीये. Just maintenance work :(
तो ब्रह्मा पहा - एकदा जग निर्माण करायचं आणि मग Founder Architect म्हणून आयुष्यभर मिरवायचं. ते R & D चे लोक ना. आमची इथे वाट लागत आहे maintenance मधे.

परब्रह्म : See... तोच चॅलेंज आहे कामातला. ब्रह्मा ने जग बनवलं असेल, पण आता त्याला ग्रोथ नाहीये. फारसा Improvement चा स्कोप नाही.तुझ्या कामाला एक्स्पोजर आहे, ग्लॅमर आहे. आता पृथ्वीवर बघ किती देवळे आहेत तुझी, केवढे तरी भक्त आहेत. झाल्यास तर Frequent Travel Opportunity आहे.

विष्णु : पृथ्वीला ट्रॅव्हल काय करायचाय ! नुस्ता त्रास असतो. खस्ता खायच्या, प्रोजेक्ट क्रायसिस मधून बाहेर काढायची, आणि वरतून काय ? हे पृथ्वीवरचे डेव्हलपर दीडशहाणे ! माझ्याच चुका काढतात. म्हणे सीतेला का टाकली आणि बळीला पाताळात का ढकलले. भक्त आहेत त्यातले सुद्धा नव्वद टक्के लोक स्वत:ला फायदा व्हावा म्हणून चाटूगिरी करत असतात.
शेवटचा मुद्दा - इथे आता मला करिअर पाथ काय आहे ? मी विष्णु तर Already आहेच. पुढे काय ? अन्यथा मी दुस-या ब्रह्मांडात ब्रह्माच्या Position साठी Switch मारीन.

परब्रह्म : See... ग्रोथ म्हणजे केवळ प्रमोशन नाही. तुझे 'जग' या डोमेन चे कौशल्य वाढत आहे. अजून कल्की अवतार आहे. आजवर जग तुम्ही काही नियमांनी चालवले. जसे, प्रत्येक जीवजातीची संख्या नियंत्रण करायला तुम्ही 'जीवो जीवस्य जीवनम्' हे technique वापरता. Think of some new technology... Some revolutionary thought ... Thats the growth... मी just pointers देत आहे...

विष्णु : ठीक आहे. विचार करतो.

परब्रह्म : Good luck, for next appraisal period !

Walking in rain

2005-04-17T01:08:00.000-07:00

मी पापण्या मिटून घेतल्या आहेत.

मी एका कड्याच्या टोकाला एका भिजल्या कातळावर विसावलोय... दरीतून धुकं वर येतंय. पूर्वेला क्षितिजावर तांबडं फुटतंय. दरीत ओघळणा-या कोवळ्या सोनेरी किरणांना धुक्याचा पदर छेदून जायची इच्छा नाहीये. पावसाची हलकी सर आसमंत ओला करून सोडतीये. थंड वारा अंगावर शिरशिरी उठवतोय ! झाडाचं पान अन् पान, गवताचं पातं अन् पातं ओलं झालंय; माझं मनही ! हिरवा वास मनात अतृप्तीचे तरंग उमटवतोय.

जणू सारी सृष्टी 'त्याची' अर्चना करत आहे. पर्जन्यधारा स्नान घालताहेत, धुकं नव्हे - हा उदबत्तीचा धूर आहे, प्राची नव्हे - हा समईचा प्रकाश दिशा उजळत आहे, ल्यायला हिरवी वसनं आहेत... पूजा करणारा, पुजला जाणारा आणि ही अलौकिक पूजा पाहणारा - सारे वितळून, मिसळून गेले आहेत...

अ हं...
हा पावसाळा नाहीये.
मी पर्यटन स्थळास भेट देत नाहीये.
बाहेर एप्रिल चे ऊन मी म्हणत आहे.
मी माझ्या ऑफिस मध्ये कंप्यूटर समोर बसलो आहे.
पण...
कानावर हेडफोन आहे,
पं. शिव कुमार शर्मांच्या 'Walking in rain' या रचनेनं मनावर गारूड केलं आहे...

वृंदा आणि विष्णु

2005-04-16T01:44:00.000-07:00

काही दिवसांपूर्वी लंच टेबलवर सहका-यांशी गप्पा मारता मारता श्रीकृष्णाचा विषय निघाला. माझ्या एका सहका-याने मत व्यक्त केले की विष्णु /श्रीकृष्णाने बरीच 'मजा' केली. श्रीकृष्णाने १६०० स्त्रियांची बंदिवासातून सुटका केल्यावर त्यांच्याशी लग्न केले या गोष्टीकडे त्याचा रोख होता. श्रीकृष्णाने समाजातील पत गमावलेल्या त्या दुर्दैवी स्त्रियांना स्वत:चे नाव आणि प्रतिष्ठा प्राप्त करून देण्याचे धाडस दाखवले हा पैलू त्याने विचारात घेतला नसावा. मी या विचारास विरोध केल्यावर आपल्या मताच्या पुष्ट्यर्थ त्याने तुळशी-विवाहाची गोष्ट सांगितली.

शिव पुराणात मला वाचावयास मिळालेली ही कथा याप्रमाणे :
जालंधर नामक दैत्याने कठोर तप करून वर मिळवले. यानंतर तो उन्मत्त आणि अनियंत्रित बनला. त्याची पत्नी वृंदा ही पतिव्रता असून तिची पुण्याई त्याच्या पाठीशी होती. यामुळे त्याचा वध करणे कोणास शक्य होत नव्हते. एक दिवस त्याची मजल पार्वती देवीकडे वाईट दृष्टीने पाहण्यापर्यंत पोहोचली. शंकराने त्याच्याशी घनघोर युद्ध आरंभले. जालंधराचा वध करण्यासाठी त्याची पतिव्रता पत्नी वृंदा हिच्या पातिव्रत्याचा भंग करणे आवश्यक होते. ही कामगिरी विष्णूवर सोपविण्यात आली. विष्णूने जालंधराचे रूप धारण करून आपले कार्य पार पाडले. हे जेव्हा वृंदेला समजले, तेव्हा तिने देहत्याग केला. परंतु देहत्याग करते समयी तिने विष्णूला दगड - शाळिग्राम होण्याचा शाप दिला. विष्णूनेही तिला 'तुळशीचे रोप' होण्याचा प्रतिशाप दिला. परंतु वृंदेच्या पातिव्रत्यामुळे संतुष्ट होऊन विष्णूने तिला वरही दिला, की तुळशीची पूजा केली जाईल आणि या घटनेची स्मृती म्हणून शाळिग्रामाशी (प्रत्यक्ष विष्णूशी) तुळशीचे लग्न लावले जाईल.

माझ्या मित्राचा, विष्णूने केलेल्या या अनैतिक कामगिरीवर कटाक्ष होता. ही गोष्ट वाचून माझ्या मनात काही विचार आले, जे माझ्या मित्राच्या मताशी अजिबात मिळतेजुळते नव्हते.

मला सांगा...
समजा
तुम्ही विष्णू आहात
आणि एखाद्या पतिव्रतेच्या पातिव्रत्याचा भंग करण्याची कामगिरी
तुम्हावर सोपविण्यात आली आहे.

तुम्हावर सोपविलेल्या या कामगिरीला
तुम्ही 'संधी' समजाल, का 'शिक्षा' ?

IT आख्यान

2005-03-02T21:32:00.000-08:00

... अर्थात, माझा विडंबनाचा पहिला वहिला प्रयत्न !

गुरूंची विविध प्रकारे सेवा करून त्यांस संतुष्ट केल्यावर परमशिष्याने आपले गुरू परमपूज्य पामरानंद बृहस्पती यांस पुसले, "महाराज, अमेरिकेला जावयास कोणता उपाय/ व्रत/ उपासना योग्य ?" शिष्याची ज्ञानलालसा पाहून परम संतोष पावून महाराजांनी त्यास 'IT आख्यान' निवेदले. समस्तांस अमेरिकेचा पथ दिसावा यासाठी परम कृपाळू पामरानंदांनी केलेला हा उपदेश...

IT अध्यात्म धारेत दोन प्रमुख पंथ. अद्वैत आणि द्वैत. अद्वैतवादी असे मानतात की भरतात काम करणे आणि अमेरिकेत काम करणे यांत फरक नाही. द्वैतवादी असे मानतात की अमेरिकेत काम करणे हे भारतात काम करण्याहून भिन्न असून अमेरिकेत काम करणे अधिक उत्तम आणि शाश्वत आनंद प्राप्त करून देते. पामरानंद एकांगी विचारापासून अलिप्त असल्याने अद्वैतवाद्यांस अद्वैताचा तर द्वैतवाद्यांस द्वैताचा उपदेश करून संतुष्ट करतात.

अमेरिकेस जाऊ इच्छिणारे जीव चार वर्गांत मोडतात - बद्ध, मुमुक्षु, साधक आणि सिद्ध. या चार वर्गांचे विवेचन याप्रमाणे :
बद्ध : अमेरिकेस गेले पाहिजे अशी जाणीव अजून ज्यांस झालेली नाही ते जीव.
मुमुक्षु : अमेरिकेस गेले पाहिजे अशी जाणीव होऊन ज्यांस अंतरिक तळमळ होत आहे ते जीव. अमेरिकेस जाण्यासाठी व्याकूळ होणे हे या अवस्थेचे प्रमुख लक्षण आहे.
साधक : अमेरिकेस जाण्यासाठी ज्यांनी साधना सुरू केली आहे ते जीव. यांत अनेक पाय-या असतात. नोकरी शोधणे यापासून ते व्हिसा प्राप्त होणे येथपर्यंत.
सिद्ध : साधना संपवून अमेरिकेस पोहोचले ते जीव.

अमेरिकेस जावयास उपासनेचे अनेक मार्ग आहेत. मार्ग जरी भिन्न असले तरी सर्व मार्गांचे अंतिम उद्दिष्ट अमेरिका हेच आहे. ज्याने त्याने आपापल्या कुवतीनुसार योग्य मार्गाचा अवलंब करावा. प्रचलित मार्ग आहेत - कर्म मार्ग, ज्ञान मार्ग, भक्ती मार्ग, झूठयोग मार्ग इ.

कर्म मार्गात गीतेचा उपदेश ध्यानात ठेवून काम करावे. सॉफ्टवेअर डेव्हलप करावे पण अमेरिकेला जाण्याची आशा ठेवू नये. हा झाला निष्काम कर्मयोग. अमेरिकेला जावयाची इच्छा ठेवून झटून काम करणे हा सकाम कर्मयोग. चार पाच वर्षे काम करूनही अमेरिकेला जावयास न मिळाल्यास साधकाचा कर्ममार्गावरील विश्वास डळमळू लागतो, पण हीच सत्व परीक्षेची वेळ समजून संयम ठेवून साधना पुढे रेटावी.

ज्ञान मार्गात साधकाने MS अथवा PhD साठी जी.आर.ई. , टोफेल, गुरूंची सेवा करून Reco, Application अशी साधना करून अमेरिकेस प्राप्त व्हावे.

भक्ती मार्गात विविध भावांनी भक्ती करता येते. सख्य भाव, दास्य भाव,मधुर भाव इ. सख्य भावात अमेरिकेला गेलेल्या मित्राच्या Reference ने स्वत: अमेरिकेस जाण्याचा प्रयत्न करावा. दास्य भावात मॅनेजरची दास्य भावाने सेवा करून त्यास प्रसन्न करून घ्यावे. त्याचा पडेल तो शव्द झेलावा. तोच मग अमेरिकेचा मार्ग दाखवेल. मधुर भावात अमेरिकेत असलेल्या मुलाशी वा मुलीची लग्न करण्याचा प्रस्ताव मांडावा व त्यायोगे अमेरिकेस प्राप्त व्हावे. झूठयोग मार्गात अनेक कठोर उपायांचा अवलंब करावा लागतो. Resume वर नसलेले स्किल्स लिहिणे, खोटा एक्स्पेरिअन्स दाखवणे इ. त्रेतायुगापर्यंत (IT बूम) योग मार्गात यश मिळत असे. परंतु कलियुगात (IT क्रॅश नंतर) योग मार्ग अवलंबणे महत्कठीण ! त्यांत साधक गटांगळी खाण्यची शक्यता अधिक.

असो. झाले एवढे विवेचन पुरेसे झाले. यत्नाविण यश नाही हे ध्यानात ठेवून प्रयत्न करणे.
शुभास्ते सन्तु पन्थान: ।

( Writing this post from Minneapolis, US )